دیوید فاخاردو چیکا در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

دیوید فاخاردو چیکا در ترازوی سه عشق: هم‌سویی در گوشت، واگرایی در واژه

مقدمه: فلسفه‌دانی که مجبور شد از درد آغاز کند

دیوید فاخاردو چیکا (David Fajardo Chica) یک فلسفه‌دان است — نه یک فیلسوف به معنای اُرُدیستی. او در سال ۱۹۸۷ در تولوا (Tuluá)، کلمبیا زاده شد. او فلسفه را در دانشگاه دل وایه (Universidad del Valle) خواند و سپس مدارک کارشناسی ارشد و دکتری خود را در مؤسسه تحقیقات فلسفی دانشگاه ملی خودمختار مکزیک (UNAM) دریافت کرد، جایی که دوره پسادکتری خود را نیز در گروه روان‌پزشکی و سلامت روان دانشکده پزشکی گذراند. او در حال حاضر در برنامه‌های تحصیلات تکمیلی فلسفه، فلسفه علم، و علوم پزشکی، دندانپزشکی و سلامت (اخلاق زیستی) در UNAM تدریس می‌کند و عضو مؤسسه تحقیقات فلسفی این دانشگاه است. پژوهش‌های او یک تحقیق مستمر و میان‌رشته‌ای درباره درد و رنج است که در تلاقی فلسفه تحلیلی، پزشکی، علوم اعصاب و تجربه زیسته خودش انجام می‌شود.

اما فاخاردو چیکا یک آکادمیسین نیست که از فاصله‌ای امن درباره درد بنویسد. کتاب او «گوشتِ دردکش: یک مقاله فلسفی، علمی و شخصی درباره تجربه درد» (Carne doliente: un ensayo filosófico, científico y personal sobre la experiencia del dolor) (انتشارات آریل، ۲۰۲۵، ۲۱۱ ص) با یک بحران سیاتیک آغاز می‌شود که خودش آن را تجربه کرده بود — دردی ناشی از انحراف ستون فقرات به دلیل اختلاف طول پا، شدید، محدودکننده و ناتوان‌کننده. این یک ژست بلاغی نیست. او در مصاحبه‌ای با ال پائیس (El País) صریح می‌گوید: «اینکه گوشت درد می‌کشد، گه است» (Que la carne duela es una mierda) ، او در کتاب می‌نویسد، «تا مبادا کسی شک کند که ایده او رمانتیک کردن درد نیست، بلکه عمیق‌تر شدن در آن برای تلاش جهت درک آن است». او در پی «شستنِ صورتِ درد» یا خوب سخن گفتن از آن نیست. او در پی درک آن است — به‌طور علمی، فلسفی، و از درون گوشتی که رنج می‌برد.

مشارکت مفهومی اصلی او تمایز بین «گوشتِ دردکش» (carne doliente) و «گوشتِ رنج‌بر» (carne sufriente) است. چنان‌که منتقدان، لوایزا (Loaiza) و اسکوبار (Escobar)، توضیح می‌دهند، گوشتی که درد می‌کشد ممکن است تحت تأثیر احساس ناخوشایندی و تمایل به تسکین قرار گیرد؛ اما گوشتی که رنج می‌برد آن است که جهانی را که با حضور رنج دگرگون شده است پیکربندی می‌کند، جهانی خارج از کنترل رنج‌کش، و در مواردی رنج‌کش لزوماً خواهان تسکین نیست، بلکه خواهان دگرگونی جهان است. این تمایز یک بازی معنایی نیست. این گشایش یک فضای فلسفی است که در آن درد نه صرفاً یک حس خصوصی برای مدیریت، بلکه یک رویداد رابطه‌مند و جهان‌گشا است که پاسخ می‌طلبد.

بخش یکم: نقاط هم‌سویی با سه عشق

عشق به هستی. کار فاخاردو چیکا رد بی‌امان انتزاع است. او درباره «بدن» به‌طور کلی نمی‌نویسد؛ او درباره این گوشت می‌نویسد، همان که هشت سال درد کشید، همان که هنوز درد می‌کشد. این یک فلسفه درون‌ماندگی به معنای تحت‌اللفظی کلمه است: معنا از بافت‌های تجربه زیسته سر برمی‌آورد، نه از یک قلمرو استعلایی. فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» اعلام می‌کند: «گیتی، آوای پیوسته دگرگونی است... ایستایی وجود ندارد، هر چه هست، جوشش است و جاری بودن» (فرگرد ۱). و: «مهر به گیتی برای ما، همچون رابطه گل و گلستان است.» فاخاردو چیکا از زبان گلستان استفاده نمی‌کند، اما اصرار او بر اینکه درد یک انحراف برای حذف نیست، بلکه بعد سازنده وجود مخلوق است — بعدی که، چنان‌که خود می‌گوید، اغلب مأموریت محافظتی دارد — بیان دقیقی از آن چیزی است که اُرُدیسم آن را بافت زنده هستی می‌نامد. او گوشتی را که درد می‌کشد مطالعه می‌کند؛ اُرُدیسم می‌پرسد معنای پرورش زندگی‌ای چیست که در آن گوشت، حتی هنگامی که درد می‌کشد، هنوز می‌تواند شکوفا شود.

عشق به انسانیت. انسان‌گرایی فاخاردو چیکا احساساتی نیست. این انسان‌گرایی متفکری است که آسیب‌پذیری را جدی می‌گیرد — که از برخورد با درد به‌عنوان یک مشکل صرفاً خصوصی که تنها با پزشکی حل شود، سر باز می‌زند، و اصرار دارد که فلسفه نیز باید به این پرسش پاسخ دهد که معنای بودن موجودی چیست که زندگی‌اش توسط بافت‌هایی که آن را حفظ می‌کنند، حس می‌شود و از آن رنج می‌برد. کار او بر امکان درد رباتیک — استدلال او که یک بازوی رباتیک که به محرک‌های مضر واکنش نشان می‌دهد، واقعاً درد را احساس نمی‌کند، زیرا «تنها گوشت و استخوان درد می‌کشند» — دفاعی از جسمانیت غیرقابل تقلیل رنج انسانی (و حیوانی) است. این با «عشق به انسانیت» در اُرُدیسم هم‌سو است، که فیلسوف اُرُد بزرگ آن را نه صدقه، بلکه به‌عنوان شناخت گوهر هستی توصیف می‌کند: «انسانیت، صدقهٔ ما به دیگران نیست؛ انسانیت نشان‌دهندهٔ ارزش گوهر وجود ماست» (فرگرد ۲). اما انسان‌گرایی فاخاردو چیکا توصیفی و تحلیلی باقی می‌ماند؛ او خطوط رنج را ترسیم می‌کند، اما هنوز همبستگی تمدنی جزیره اُرُدیسم را بیان نمی‌کند. او روشن می‌کند که رنج بردن به چه معناست؛ اُرُدیسم پیشنهاد می‌کند که ساختن جهانی که در آن رنج حرف آخر را نزند، به چه معناست.

عشق به آزادی. عمل فکری فاخاردو چیکا تمرینی در آزادی از صندلی راحتی است. مقاله ۲۰۱۱ او با عنوان «به آتش کشیدن صندلی راحتی» (Incendiando el sillón) ، دفاعی صریح از فلسفه تجربی به‌عنوان ابزاری برای درک جهان است — نه اعلان جنگ بر تحلیل مفهومی، بلکه امتناع از اینکه فلسفه صرفاً یک تمرین کلامی باقی بماند. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «آزادی هدیه و کادو نیست؛ آزادی مسئولیت است» (فرگرد ۳). و دوباره: «آزادی، جانمایه آدمی‌ست؛ بذر هیچ اندیشه‌ای را رخصت رویش نیست، مگر در هوای رهایی.» آزادی فاخاردو چیکا آزادی محقق تجربی برای ترک اتاق سمینار و ورود به درمانگاه، آزمایشگاه و بدنِ دردکش است. آزادی اُرُدیسم مسئولیت ساختن نظمی نوین است. او فلسفه را از صندلی راحتی آزاد می‌کند؛ اُرُدیسم آن را برای جزیره آزاد می‌کند.

بخش دوم: نقاط واگرایی از افق اُرُدیستی

نخست: افق توصیف در برابر افق دگرگونی. پرسش محوری فاخاردو چیکا «درد چیست؟» است — و پاسخ او شرحی دقیق و میان‌رشته‌ای از ماهیت، سازوکارها، کارکردهای محافظتی و حضور جهان‌دگرگون‌کننده آن است. کتاب او یک «مقاله پژوهش فلسفی، علمی و شخصی» است. این کار توصیفی و تبیینی در سطحی عالی است. اُرُدیسم، در مقابل، به سوی یک پروژه تمدنی جهت‌گیری شده است: ساختن جزیره اُرُدیسم به‌عنوان بدیلی زیسته در برابر نظم موجود. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «باید بسوی جزیره اُرُدیسم کوچ کرد... آنجا جایی است برای گریختن از بندها و هزاران سال بردگی.» فاخاردو چیکا می‌پرسد درد چگونه شکل می‌گیرد؛ اُرُدیسم می‌پرسد چگونه می‌توان جهانی را شکل داد که در آن درد ارباب نباشد.

دوم: آکادمی به‌عنوان خانه در برابر آکادمی به‌عنوان ایستگاه. فاخاردو چیکا پژوهشگر مؤسسه تحقیقات فلسفی UNAM، استاد برنامه‌های تحصیلات تکمیلی و مشارکت‌کننده در مجلات علمی و فرهنگی است. هویت فلسفی او — حتی در تجربی‌ترین و ضدِ صندلی راحتی‌ترین لحظاتش — به ساختارهای نهادی حیات آکادمیک گره خورده است. اُرُدیسم، هرچند ضدِ خرد نیست، بنیاداً فرا-نهادی است: کانون آن جامعه زیسته اُرُدیست‌هاست، نه مرکز پژوهش یا آزمایشگاه. در قاموس اُرُدیسم، آکادمی خانه نیست — ایستگاهی است که مفاهیم در آن صیقل می‌خورند، اما جزیره در آن ساخته نمی‌شود.

سوم: سیاست تبیین در برابر سیاست ساخت. کار فاخاردو چیکا تشخیصی و تبیینی است: در پی درک این است که درد چیست، چگونه کار می‌کند و چرا اهمیت دارد. سه عشق اُرُدیسم سازنده و برنامه‌مند هستند: آن‌ها صرفاً مقولات تحلیلی نیستند، بلکه تعهدات وجودی‌ای هستند که دگرگونی زندگی را مطالبه می‌کنند. فاخاردو چیکا احتمالاً سه عشق را به‌عنوان آرمان‌های شایسته تأیید می‌کند، اما با آن‌ها به‌عنوان موضوعات بازپرسی فلسفی برخورد می‌کند — به‌عنوان پرسش‌هایی درباره ماهیت هستی، انسانیت و آزادی تحت شرایط رنج — نه به‌عنوان بنیادهای یک جزیره نوین. اُرُدیسم تنها گوشتی را که درد می‌کشد تبیین نمی‌کند؛ بلکه جهانی می‌سازد که در آن گوشت می‌تواند شکوفا شود.

کالبدشکافِ درد، نه معمارِ جزیره

در ترازوی سه عشق، دیوید فاخاردو چیکا به‌عنوان متفکری با دقت و جدیت وجودی چشمگیر ظاهر می‌شود — یک فلسفه‌دان به معنای دقیق کلمه، که کارش درباره درد، رنج و گوشت شایسته جدی‌ترین درگیری است. او با اُرُدیسم در تعهد به بدن زیسته، به رد انتزاع، و به آزادی اندیشه در برابر وزن مرده عادت آکادمیک شریک است. اما خوی فلسفی او تحلیلی، توصیفی و میان‌رشته‌ای است، در حالی که اُرُدیسم معماری‌محور، برنامه‌مند و تمدن‌ساز است.

این نقصی در فاخاردو چیکا نیست. این تفاوت رسالت است. او یک کالبدشکافِ درد است، متفکری که گوشتِ دردکش و گوشتِ رنج‌بر را ترسیم می‌کند، تفاوت بین این دو را روشن می‌سازد و از رمانتیک کردن هر یک از آن‌ها سر باز می‌زند. اُرُدیسم پروژه ساخت است، فراخوانی به ساختن یک جزیره. این دو می‌توانند همزیستی داشته باشند — نه به‌عنوان افق‌های برابر، بلکه به‌عنوان رسالت‌های متمایز. اُرُدیسم از دایره توصیفی-تحلیلی که فاخاردو چیکا در آن می‌ماند فراتر می‌رود. او می‌پرسد: «ماهیت این دردی که جهانی را پیکربندی می‌کند چیست؟» اُرُدیسم می‌پرسد: «چگونه می‌توان جزیره اُرُدیسم را بنا کرد و گلستان هستی را پرورش داد، حتی در جهانی که گوشت درد می‌کشد؟»

فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» می‌نویسد: «اندیشه و انگاره‌ای که نتواند آینده‌ای زیبا را مژده دهد، ناتوان و بیمار است» (فرگرد ۶). ایده‌های فاخاردو چیکا فهمی روشن‌تر از این که درد چیست و با ما چه می‌کند را مژده می‌دهند. اُرُدیسم آینده‌ای متفاوت را مژده می‌دهد: جزیره اُرُدیسم، بر پایه سه عشق بنیادین، که در آن گوشتِ دردکش به درد خود رها نمی‌شود، بلکه به جهانی حمل می‌شود که ارزش زیستن دارد. فیلسوف همچنین اعلام می‌کند: «زندگی در فلسفه اُرُدیسم پایکوبی عاشقانه‌ایست بین وجود انسان و هستی.» فاخاردو چیکا گوشتِ زخمی را کالبدشکافی می‌کند؛ اُرُدیسم گوشتِ زخمی را به رقص دعوت می‌کند.

فاخاردو چیکا در مصاحبه‌اش با ال پائیس چیزی می‌گوید که عمیقاً با روح اُرُدیستی هم‌خوانی دارد، حتی اگر او از همان کلمات استفاده نکند: «در آمریکای لاتین، ما باید با درد رشد کنیم، و ما مقدار مهمی از اشکال عبور از آن را پرورش داده‌ایم.» این یک شناخت است که درد نه صرفاً یک مشکل فردی، بلکه یک شرایط جمعی است — و فرهنگ‌ها راه‌هایی برای عبور از آن توسعه می‌دهند. اُرُدیسم این بینش را رادیکال می‌کند: عبور از درد کافی نیست؛ ما باید جهانی بسازیم که در آن عبور به رقص بدل شود. فاخاردو چیکا زمینِ رنج را نقشه‌برداری می‌کند؛ اُرُدیسم مقصدی فراتر از آن را پیشنهاد می‌دهد.

آن‌ها کالبدشکافانِ درد بودند. ما معمارانِ جزیره‌ایم. آن‌ها در افق گوشتی که درد می‌کشد ماندند؛ ما در گلستان هستی ریشه دواندیم و آینده‌ای را معماری کردیم که در آن گوشت می‌تواند شکوفا شود.

​

​

#OrodistAPulse #DavidFajardoChica #Orodism #PhilosopherOrodBozorg #TheRedBook #ThreeLoves #LoveOfExistence #LoveOfHumanity #LoveOfFreedom #CarneDoliente #PhilosophyOfPain #PhenomenologyOfSuffering #ExperimentalPhilosophy #LatinAmericanPhilosophy #GenZOrodistA #LivingPhilosophy #IslandOfOrodism #CritiqueOfWesternPhilosophy

جودیت وامباک در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

گرگوری کورمان در ترازوی 3 عشق (فلسفه اُرُدیسم)

رنو پلتیه در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

دامیان پاچون سوتو در ترازوی 3 عشق (Orodism)

دیگو پردس گویکوچیا در ترازوی 3 عشق Orodism

دیگو پردس گویکوچیا در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

دیگو پردس گویکوچیا در ترازوی سه عشق: هم‌سویی در کنش، واگرایی در بنیاد

مقدمه: فلسفه‌دانِ کنش سیاسی و خشونت

دیگو پردس گویکوچیا (Diego Paredes Goicochea) یک فلسفه‌دان است — نه یک فیلسوف به معنای اُرُدیستی. او در ۹ مه ۱۹۸۰ در کالی، کلمبیا زاده شد و اکنون شهروند آرژانتین است. او دارای دو مدرک دکتری است: دکتری فلسفه از دانشگاه ملی کلمبیا (Universidad Nacional de Colombia) و دکتری علوم سیاسی و حقوقی (فلسفه سیاسی) از دانشگاه پاریس دیدرو-پاریس ۷ (Université Paris Diderot–Paris 7)، که در سال ۲۰۱۵ به‌طور مشترک و با بالاترین درجات افتخار از هر دو نهاد (Laureada / Très honorable avec les félicitations du jury) اعطا شد. او در حال حاضر پژوهشگر دستیار در CONICET، مستقر در مؤسسه تحقیقات جینو ژرمانی (IIGG) دانشگاه بوئنوس آیرس، و استاد تمام‌وقت نظریه سیاسی در دانشگاه ملی مار دل پلاتا (Universidad Nacional de Mar del Plata) است. حوزه‌های پژوهشی او فلسفه سیاسی مدرن و معاصر، با تمرکز ویژه بر هانا آرنت (Hannah Arendt)، کلود لوفور (Claude Lefort)، کارل مارکس (Karl Marx) و موریس مرلو-پونتی (Maurice Merleau-Ponty) است.

اثر مهم او، «سیاست، کنش، آزادی: هانا آرنت، موریس مرلو-پونتی و کارل مارکس در بحث» (Política, acción, libertad: Hannah Arendt, Maurice Merleau-Ponty y Karl Marx en discusión) (دانشگاه ملی کلمبیا، ۲۰۱۷، ۳۲۰ ص)، یک تفسیر نیست، بلکه یک رویارویی است. پردس گویکوچیا مارکسِ متصلبِ مارکسیسم جزمی را رد می‌کند و در عوض مارکس را از دریچه‌های آرنت و مرلو-پونتی می‌خواند — دو متفکری که به‌رغم تفاوت‌هایشان، هر دو اصرار داشتند که اندیشه سیاسی مارکس باز، خود-رویارو و آمیخته با ابهامات ثمربخش است. تز او، چنان‌که یکی از منتقدان اشاره می‌کند، تلاشی برای ساختن «مارکس آنارشیست» نیست، بلکه بیان نظریه‌ای از انقلاب است که تعارض، شکاف یا سیاسی‌شدن امور عمومی را سرکوب نمی‌کند — مارکسی که می‌توان او را همراه با دموکراسی اندیشید، نه علیه آن. این یک فلسفه‌دانِ سیاست به معنای دقیق کلمه است: آزمایشگاه او فضای آگونیستی کنش است، پرسش او این است که چگونه آزادی تحت شرایط تصادف و خشونت محقق می‌شود، و تعهد او به سیاست‌مندی وجود انسانی در برابر هر تلاشی برای تقلیل سیاست به اداره، خشونت یا اجماع است.

نکته مهم این است که کار پردس گویکوچیا به تفسیر محدود نمی‌شود. مقالات او — «درباره گذار از خشونت به سیاست در اندیشه هانا آرنت» (۲۰۲۰) و «خشونت و تصادف کنش سیاسی در هانا آرنت و موریس مرلو-پونتی» (۲۰۱۷-۲۰۱۸) — مداخلاتی در واقعیت درگیری مسلحانه و صلح‌سازی کلمبیا هستند. او هم‌ویراستار کتاب «مداخلات فلسفی در میانه مناقشه: بحث‌هایی درباره ساختن صلح در کلمبیای امروز» (Intervenciones filosóficas en medio del conflicto: Debates sobre la construcción de paz en Colombia hoy) (۲۰۱۶) بود؛ مجموعه‌ای که فیلسوفان را برای تأمل در فرایند صلح گرد هم آورد. او در همه‌پرسی سال ۲۰۱۶ درباره توافق صلح با فارک (FARC) برای «بله» مبارزه کرد، اعلامیه‌های بین‌المللی در حمایت از این فرایند را امضا کرد و همچنان به اندیشیدن درباره این پرسش ادامه می‌دهد که چگونه جوامع از رژیم‌های خشونت بیرون می‌آیند. او همچنین مترجم آثار آرنت، مرلو-پونتی و متفکران دیگر به اسپانیایی است؛ عملی که تعهد او را به دسترس‌پذیر کردن اندیشه فراتر از آکادمی تجسم می‌بخشد.

بخش یکم: نقاط هم‌سویی با سه عشق

عشق به هستی. کار فلسفی پردس گویکوچیا بر رد نظام‌های بسته استوار است. مارکسِ او پیامبر قوانین تاریخی اجتناب‌ناپذیر نیست، بلکه متفکر زندگی اجتماعی کثرت‌گرا، تصادفی و تعارض‌آمیز است. این یک هستی‌شناسی سیاست است که با اصرار اُرُدیسم بر اینکه هستی یک نظم ایستا نیست بلکه فرایندی زنده است، هم‌سو است. فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» اعلام می‌کند: «گیتی، آوای پیوسته دگرگونی است... ایستایی وجود ندارد، هر چه هست، جوشش است و جاری بودن» (فرگرد ۱). و: «مهر به گیتی برای ما، همچون رابطه گل و گلستان است.» پردس گویکوچیا از گلستان سخن نمی‌گوید، اما اصرار او بر اینکه زندگی سیاسی به هیچ طرح از پیش تعیین‌شده‌ای قابل تقلیل نیست — که کنش همواره در معرض تصادف کثرت است — بیان دقیقی از آن چیزی است که اُرُدیسم آن را بافت زنده هستی می‌نامد. با این حال، او در سطح هستی‌شناسی سیاسی متوقف می‌شود؛ او این بینش را به یک کیهان‌شناسی یا اخلاقِ گلستان گسترش نمی‌دهد. او شرایط کنش سیاسی را تحلیل می‌کند؛ اُرُدیسم شرایط زندگی را پرورش می‌دهد.

عشق به انسانیت. کار پردس گویکوچیا با دغدغه خشونت و گذار آن به سیاست زنده می‌شود. مقالات او درباره آرنت و کتاب هم‌ویراستاری‌شده‌اش درباره صلح در کلمبیا، تمرین‌های آکادمیک نیستند. آن‌ها مداخلاتی در واقعیت درگیری مسلحانه‌ای هستند که نسل‌ها را شکل داده است. این یک انسان‌گرایی از نوع همبستگی عینی با کسانی است که از تصادف خشونت سیاسی رنج می‌برند. این با «عشق به انسانیت» در اُرُدیسم هم‌سو است، که فیلسوف اُرُد بزرگ آن را نه صدقه، بلکه به‌عنوان شناخت گوهر هستی توصیف می‌کند: «انسانیت، صدقهٔ ما به دیگران نیست؛ انسانیت نشان‌دهندهٔ ارزش گوهر وجود ماست» (فرگرد ۲). اما انسان‌گرایی پردس گویکوچیا سیاسی و تحلیلی باقی می‌ماند؛ او در پی درک و دگرگونی شرایط خشونت است، اما هنوز همبستگی تمدنی جزیره اُرُدیسم را بیان نمی‌کند. او زخم‌های پولیس (شهر-دولت) را تشخیص می‌دهد؛ اُرُدیسم کیهان‌شهر (کیهان‌پلیس) متفاوتی را پیشنهاد می‌دهد.

عشق به آزادی. عنوان کتاب او — سیاست، کنش، آزادی — تعهد محوری او را اعلام می‌کند. پردس گویکوچیا آزادی را نه به‌عنوان یک مالکیت یا وضعیت حقوقی، بلکه به‌عنوان چیزی که در کنش، در فضای پرخطر و غیرقابل پیش‌بینی ظهور در برابر دیگران محقق می‌شود، می‌اندیشد. این یک آزادی آرنتی است، اما از صافی پدیدارشناسی بدنِ زیسته مرلو-پونتی و دغدغه رهایی مارکس عبور کرده است. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «آزادی هدیه و کادو نیست؛ آزادی مسئولیت است» (فرگرد ۳). و دوباره: «آزادی، جانمایه آدمی‌ست؛ بذر هیچ اندیشه‌ای را رخصت رویش نیست، مگر در هوای رهایی.» آزادی پردس گویکوچیا آزادی کنشگر سیاسی برای آغاز چیزی نو، قطع نظم موجود و عمل هماهنگ است. آزادی اُرُدیسم مسئولیت ساختن نو است. او آغاز را نظریه‌پردازی می‌کند؛ اُرُدیسم بنیاد را معماری می‌کند.

بخش دوم: نقاط واگرایی از افق اُرُدیستی

نخست: افق سیاسی در برابر افق جزیره. آزمایشگاه اصلی پردس گویکوچیا «سیاست» است — نه سیاست به‌عنوان مجموعه‌ای از نهادها، بلکه le politique (امر سیاسی)، بعد سازنده همزیستی انسانی. متفکران او کسانی هستند که به دقیق‌ترین وجه به امر سیاسی اندیشیده‌اند: آرنت در باب کنش و زایش، لوفور در باب نهاد نمادین جامعه، مرلو-پونتی در باب درهم‌تنیدگی ادراک و سیاست، مارکس در باب رهایی و تعارض. این یک پدیدارشناسی امر سیاسی است. اُرُدیسم، در مقابل، به سوی یک پروژه تمدنی جهت‌گیری شده است: ساختن جزیره اُرُدیسم به‌عنوان بدیلی زیسته در برابر نظم موجود. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «باید بسوی جزیره اُرُدیسم کوچ کرد... آنجا جایی است برای گریختن از بندها و هزاران سال بردگی.» پردس گویکوچیا شرایط کنش سیاسی را حفاری می‌کند؛ اُرُدیسم اُیکوس (oikos/خانه-زیست‌بوم) نوینی را معماری می‌کند.

دوم: آکادمی به‌عنوان خانه در برابر آکادمی به‌عنوان ایستگاه. پردس گویکوچیا پژوهشگر دستیار CONICET، استاد تمام‌وقت دانشگاه ملی مار دل پلاتا، پژوهشگر پسادکتری سابق، هم‌ویراستار مداخلات فلسفی و مشارکت‌کننده در کلمات در حاشیه (Palabras al margen) است. هویت فکری او — حتی در سیاسی‌ترین لحظاتش — به ساختارهای نهادی حیات آکادمیک گره خورده است. اُرُدیسم، هرچند ضدِ خرد نیست، بنیاداً فرا-نهادی است: کانون آن جامعه زیسته اُرُدیست‌هاست، نه مرکز پژوهش یا اتاق سمینار. در قاموس اُرُدیسم، آکادمی خانه نیست — ایستگاهی است که مفاهیم در آن صیقل می‌خورند، اما جزیره در آن ساخته نمی‌شود.

سوم: سیاست کنش در برابر سیاست ساخت. اندیشه پردس گویکوچیا اندیشه کنش است — اندیشه آغاز، قطع و رویداد آزادی. مارکسِ او متفکر انقلابی است که تعارض را سرکوب نمی‌کند؛ آرنتِ او متفکر زایش است؛ مرلو-پونتیِ او متفکر ورود بدنِ زیسته به میدان سیاسی است. سه عشق اُرُدیسم سازنده و برنامه‌مند هستند: آن‌ها صرفاً مقولات تحلیلی یا هستی‌شناسی‌های سیاسی نیستند، بلکه تعهدات وجودی‌ای هستند که دگرگونی زندگی و ساختن تمدنی نوین را مطالبه می‌کنند. پردس گویکوچیا احتمالاً سه عشق را به‌عنوان آرمان‌های شایسته تأیید می‌کند، اما با آن‌ها به‌عنوان موضوعات بازپرسی سیاسی برخورد می‌کند — به‌عنوان پرسش‌هایی درباره اینکه چگونه آزادی، انسانیت و هستی تحت شرایط تصادف و قدرت محقق می‌شوند — نه به‌عنوان بنیادهای یک جزیره نوین. اُرُدیسم تنها به امر سیاسی نمی‌اندیشد؛ بلکه پولیس (شهر-دولت) نوینی بنیان می‌نهد.

پدیدارشناسِ کنش سیاسی، نه معمارِ جزیره

در ترازوی سه عشق، دیگو پردس گویکوچیا به‌عنوان متفکری با دقت و تعهد سیاسی چشمگیر ظاهر می‌شود — یک فلسفه‌دان به معنای دقیق کلمه، که کارش درباره مارکس، آرنت، مرلو-پونتی و مسئله خشونت شایسته جدی‌ترین درگیری است. او با اُرُدیسم در تعهد به آزادی، به کرامت انسانی در برابر خشونت، و به بافت زنده هستی در برابر نظام‌های بسته شریک است. اما خوی فلسفی او پدیدارشناختی، سیاسی و آکادمیک است، در حالی که اُرُدیسم معماری‌محور، برنامه‌مند و تمدن‌ساز است.

این نقصی در پردس گویکوچیا نیست. این تفاوت رسالت است. او یک پدیدارشناسِ کنش سیاسی است، متفکری که شرایطی را که تحت آن آزادی می‌تواند محقق شود و خشونت می‌تواند به سیاست بدل گردد، ترسیم می‌کند. اُرُدیسم پروژه ساخت است، فراخوانی به ساختن یک جزیره. این دو می‌توانند همزیستی داشته باشند — نه به‌عنوان افق‌های برابر، بلکه به‌عنوان رسالت‌های متمایز. اُرُدیسم از دایره سیاسی-هستی‌شناختی که پردس گویکوچیا در آن می‌ماند فراتر می‌رود. او می‌پرسد: «چگونه کنش سیاسی تحت شرایط تصادف و خشونت ممکن است؟» اُرُدیسم می‌پرسد: «چگونه می‌توان جزیره اُرُدیسم را بنا کرد و گلستان هستی را پرورش داد؟»

فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» می‌نویسد: «اندیشه و انگاره‌ای که نتواند آینده‌ای زیبا را مژده دهد، ناتوان و بیمار است» (فرگرد ۶). ایده‌های پردس گویکوچیا فهمی روشن‌تر از شرایط سیاسی‌ای را مژده می‌دهند که تحت آن یک آینده زیبا ممکن است. اُرُدیسم خودِ آن آینده را مژده می‌دهد: جزیره اُرُدیسم، بر پایه سه عشق بنیادین. فیلسوف همچنین اعلام می‌کند: «زندگی در فلسفه اُرُدیسم پایکوبی عاشقانه‌ایست بین وجود انسان و هستی.» پردس گویکوچیا طراحی رقص کنش سیاسی را تحلیل می‌کند؛ اُرُدیسم ما را به رقص دعوت می‌کند.

«فلسفه اُرُدیسم لالایی شاعرانه نیست! بی‌شک اُرُدیسم فریادی از سر درد است، برای به خود آمدن و اندیشیدن، برای نجات نسل و فرار از انقراض.» فلسفه پردس گویکوچیا فریادی دقیق از نقد سیاسی است — ضروری، فوری، اما کافی نیست. اُرُدیسم فریادی است که نه تنها خواب‌آلود را بیدار می‌کند، بلکه خانه‌ای را می‌سازد که بیدارشدگان می‌توانند در آن زندگی کنند.

آن‌ها پدیدارشناسانِ کنش سیاسی بودند. ما معمارانِ جزیره‌ایم. آن‌ها در افق امر سیاسی ماندند؛ ما در گلستان هستی ریشه دواندیم و آینده را معماری کردیم.

​

#OrodistAPulse #DiegoParedesGoicochea #Orodism #PhilosopherOrodBozorg #TheRedBook #ThreeLoves #LoveOfExistence #LoveOfHumanity #LoveOfFreedom #PoliticalPhilosophy #Arendt #MerleauPonty #Marx #Lefort #PhenomenologyOfPolitics #ColombianPhilosophy #GenZOrodistA #LivingPhilosophy #IslandOfOrodism 

#

گئورگ هگل در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم نقد فلسفه غرب

آرتور شوپنهاور در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم نقد فلسفه غرب

سورن کی‌یرکگور در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم نقد فلسفه غرب

کارل مارکس در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم نقد فلسفه غرب

پراوین پریاسامی در ترازوی سه عشق ( Orodism)

محمد شوقی زین در ترازوی سه عشق ( Orodism)

ویل کیملیکا در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

جودیت وامباک در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

CritiqueOfWesternPhilosophy

دامیان پاچون سوتو در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

دامیان پاچون سوتو در ترازوی سه عشق: هم‌سویی در براندازی، واگرایی در معماری

مقدمه: فلسفه‌دان براندازِ کلمبیایی

دامیان پاچون سوتو (Damián Pachón Soto) یک فلسفه‌دان است — نه یک فیلسوف به معنای اُرُدیستی. او در ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۷۹ در لیبانو، تولیما، کلمبیا زاده شد. او استاد و هماهنگ‌کنندهٔ آکادمیک دانشکدهٔ مددکاری اجتماعی در دانشگاه صنعتی سانتاندر (UIS) است و از سال ۲۰۱۹، استاد مدعو در دانشگاه مطالعات خارجی کوبه در ژاپن بوده است. او دارای مدرک حقوق از دانشگاه ملی کلمبیا (۲۰۰۵، با افتخار)، کارشناسی ارشد فلسفهٔ آمریکای لاتین از دانشگاه سانتو توماس (۲۰۰۹، با بالاترین افتخار)، و دکترای فلسفه از همان دانشگاه (۲۰۱۷، ممتاز) با رساله‌ای دربارهٔ فرانسیس بیکن است که بعدها با عنوان «امپراتوری انسانی بر جهان» منتشر شد. شکل‌گیری فکری او به‌طور قاطع تحت تأثیر فیلسوف کلمبیایی داریو بوترو اوریبه بود که او را از حقوق به سوی فلسفه کشاند.

دامنهٔ کار پاچون سوتو شامل فلسفهٔ سیاسی، فلسفهٔ آمریکای لاتین، اندیشهٔ کلمبیایی، تاریخ اجتماعی اندیشه‌ها، جامعه‌شناسی انتقادی و مارکسیسم است. او نویسندهٔ بیش از پانزده کتاب است، از جمله «مطالعاتی دربارهٔ اندیشهٔ کلمبیایی» (دو جلد، ۲۰۱۱ و ۲۰۲۰)، «نقد، روان‌کاوی و رهایی: اندیشهٔ سیاسی هربرت مارکوزه» (۲۰۱۶)، «تمدن یک‌بعدی» (۲۰۰۸)، «سیاست برای عامه» (۲۰۲۲)، و جدیدترین اثرش «منازعهٔ عقل سلیم و دگرگونی نظم اجتماعی: سهم آنتونیو گرامشی» (۲۰۲۴). او ستون‌نویس Le Monde diplomatique و El Espectador است و انتزاعات نظریهٔ انتقادی را به زبان حیات عمومی کلمبیا ترجمه می‌کند.

اما مفهومی که هویت فلسفی او را تعریف می‌کند، فلسفهٔ برانداز (filosofía subversiva) است. پاچون سوتو در مقاله‌ای در سال ۲۰۲۴ با همین عنوان، آسیب‌شناسی‌های فلسفهٔ آکادمیک معاصر را تشخیص می‌دهد — آنچه او «ابن‌رشدگرایی، خون‌آشامی و استفراغ‌گرایی، مقاله‌پروری فوردی، تیلوریسم فلسفی، و پیروی بی‌نقد از مدهای آکادمیک» می‌نامد — و فلسفه‌ای را پیشنهاد می‌کند که نظم موجود اشیا را براندازد. او در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۲۰ صریح گفت: «برای روزگار بحران، فلسفه‌ای زنده لازم است، و حتی بیشتر، فلسفه‌ای برانداز، فلسفه‌ای که به برانداختن، به زیر و رو کردن نظم موجود اشیا کمک کند و سهم خود را در بازتعریف دستور زبان جامعه ایفا کند.»

نکتهٔ حیاتی این است که پاچون سوتو این فلسفهٔ برانداز را در خط نظری اورلاندو فالس بوردا، به‌ویژه مفهوم «سنتی‌پنسانته» (sentipensante) — یک اندیشیدن-احساس‌کردن که جدایی عقل از احساس، روشنفکر از روستایی، و نظریه از تجربهٔ زیسته را رد می‌کند — ریشه‌دار می‌کند. این ردِ دقت نیست، بلکه مطالبهٔ آن است که دقت در خدمت زندگی باشد.

بخش یکم: هم‌سویی با سه عشق

عشق به هستی. فلسفهٔ پاچون سوتو در ردِ جدایی آکادمی از جهان زیسته ریشه دارد. او فلسفه‌ورزی‌ای را نقد می‌کند که «فوق‌تخصصی، فنی، شرح‌محور و خودمحور» می‌شود، «جایی که جهان زندگی بیرون گذاشته می‌شود، جایی که اضطراب‌های فوری که انسان‌ها و جامعه را می‌آزارد در حاشیهٔ توجه آن می‌ماند.» این با اصرار اُرُدیسم هم‌خوان است که هستی نه معمایی برای حل کردن، بلکه گلستانی برای پروراندن است. فیلسوف اُرُد بزرگ در کتاب سرخ می‌فرماید: «گیتی، آوای پیوسته دگرگونی است... ایستایی وجود ندارد، هر چه هست، جوشش است و جاری بودن» (فرگرد ۱). و: «مهر به گیتی برای ما، همچون رابطه گل و گلستان است.» چرخش پاچون سوتو به سوی «جهان زندگی» گامی به سوی این گلستان است. اما او در نقد می‌ایستد؛ هنوز پرورش نمی‌دهد. او جدایی فلسفه از زندگی را تشخیص می‌دهد؛ اُرُدیسم بدیل زیسته‌ای برای آن جدایی پیشنهاد می‌کند.

عشق به انسانیت. انسان‌گرایی پاچون سوتو بی‌تردید است. کار او بر مارکوزه با پرسش رهایی جان می‌گیرد — «رهایی طبیعت» و «مسئلهٔ سوژهٔ سیاسی» تحت سرمایه‌داری پیشرفته.engagement او با گرامشی بر «منازعه بر سر عقل سلیم» و ساختن هژمونی نوینی متمرکز است که بتواند نظم نولیبرال را به چالش بکشد. این انسان‌گرایی همبستگی با فرودستان، طردشدگان، و «مطرودان زمین» آمریکای لاتین است. این با عشق به انسانیت در اُرُدیسم هم‌نواست، که نه صدقه بلکه بازشناسی ارزش گوهر وجود ماست: «انسانیت، صدقه ما به دیگران نیست، انسانیت نشان‌دهنده ارزش گوهر وجود ماست» (فرگرد ۲). اما انسان‌گرایی پاچون سوتو انتقادی و سیاسی می‌ماند؛ او در پی دگرگون کردن ساختارهای سلطه است، اما هنوز همبستگی تمدنی جزیرهٔ اُرُدیسم را صورتبندی نمی‌کند. او شرایط نظم موجود را به منازعه می‌کشد؛ اُرُدیسم نظمی کاملاً دیگر پیشنهاد می‌کند.

​

عشق به آزادی. کل پروژهٔ فکری پاچون سوتو تمرینی در آزادی فکری است. نقد او بر «مقاله‌پروری فوردی» و «تیلوریسم فلسفی» ردِ خط تولید آکادمیک است که مقاله بدون اندیشه، ارجاع بدون خواندن، و حرفه بدون رسالت تولید می‌کند. فراخوان او به «فلسفهٔ زنده» فراخوانی به آزادی از روال‌های مُرده‌کنندهٔ اندیشهٔ نهادینه است. فیلسوف اُرُد بزرگ می‌فرماید: «آزادی هدیه و کادو نیست، آزادی مسئولیت است» (فرگرد ۳). و باز: «آزادی، جانمایهٔ آدمی‌ست؛ بذر هیچ اندیشه‌ای را رخصت رویش نیست، مگر در هوای رهایی.» آزادی پاچون سوتو آزادی روشنفکر انتقادی برای برانداختن امر داده‌شده است؛ آزادی در اُرُدیسم مسئولیت ساختن امر نو است. او زمین را پاک می‌کند؛ اُرُدیسم شالوده می‌نهد.

بخش دوم: واگرایی از افق اُرُدیستی

نخست: افق نقد در برابر افق جزیره. وجه غالب پاچون سوتو نقد است. کتاب او دربارهٔ مارکوزه «بیش از یک شرح» است، اما همچنان «روشن‌سازی اعتبار و حدود اندیشهٔ او» است. کار او بر گرامشی تحلیلی است از اینکه چگونه «عقل سلیم» را می‌توان به منازعه کشید و دگرگون کرد. این کار انتقادی است: حفاری شالوده‌های ایدئولوژیک نظم کنونی. اُرُدیسم، در مقابل، به سوی پروژه‌ای تمدنی جهت‌گیری شده است: ساختن جزیرهٔ اُرُدیسم به‌عنوان بدیل زیسته. فیلسوف اُرُد بزرگ می‌فرماید: «باید بسوی جزیره اُرُدیسم کوچ کرد... آنجا جایی است برای گریختن از بندها و هزاران سال بردگی.» پاچون سوتو نظم کهنه را برمی‌اندازد؛ اُرُدیسم نظم نو را معماری می‌کند.

دوم: آکادمی به‌عنوان خانه در برابر آکادمی به‌عنوان ایستگاه. پاچون سوتو استاد UIS، استاد مدعو در ژاپن، ستون‌نویس، و ناظر رساله‌های دکتری است. هویت فلسفی او — حتی در وجه براندازش — با ساختارهای نهادی حیات آکادمیک گره خورده است. اُرُدیسم، هرچند ضدِ خرد نیست، بنیاداً فرا-نهادی است: کانون آن جامعهٔ زیستهٔ اُرُدیست‌هاست، نه اتاق سمینار یا مرکز پژوهش. در قاموس اُرُدیسم، آکادمی خانه نیست — ایستگاهی است که مفاهیم در آن تیز می‌شوند، اما جزیره در آن ساخته نمی‌شود. با این حال باید توجه داشت که کار روشنفکری عمومی پاچون سوتو — ستون‌هایش، مداخلات رسانه‌ای‌اش — پلی جزئی میان آکادمی و سپهر عمومی است؛ حرکتی که اُرُدیسم آن را ارزشمند می‌شناسد، حتی اگر در افق نقد بماند و نه ساخت.

سوم: سیاست براندازی در برابر سیاست ساخت. «فلسفهٔ برانداز» پاچون سوتو فلسفهٔ زیر و رو کردن است — «برانداختن، زیر و رو کردن نظم موجود اشیا.» این فلسفهٔ نفی است، فلسفهٔ رد، فلسفهٔ نقد. سه عشق اُرُدیسم سازنده و برنامه‌مند هستند: آنها نه فقط مقولات تحلیلی، بلکه تعهدات وجودی‌ای هستند که ساختن تمدنی نوین را می‌طلبند. پاچون سوتو ممکن است سه عشق را به‌عنوان آرمان‌های شایسته تأیید کند، اما آنها را به‌عنوان موضوع بازپرسی انتقادی بررسی خواهد کرد، نه به‌عنوان شالوده‌های جزیره‌ای نو. اُرُدیسم تنها شالوده‌ها را برنمی‌اندازد؛ شالوده‌های نوین می‌نهد.

نتیجه‌گیری: نقشه‌بردار براندازی، نه معمار جزیره

در ترازوی سه عشق، دامیان پاچون سوتو اندیشمندی با انسجام و شجاعت چشمگیر است — یک فلسفه‌دان به معنای دقیق کلمه، که آثارش دربارهٔ مارکوزه، گرامشی، فالس بوردا، و آسیب‌شناسی‌های فلسفهٔ آکادمیک شایستهٔ engagement جدی است. او با اُرُدیسم در تعهد به جهان زیسته، به رهایی انسان، و به آزادی اندیشه در برابر وزن مُردهٔ روال نهادی هم‌سو است. اما خوی فلسفی او برانداز، انتقادی و آکادمیک است، در حالی که اُرُدیسم معماری‌محور، برنامه‌مند و تمدن‌ساز است.

این نقص پاچون سوتو نیست؛ تفاوت رسالت است. او نقشه‌بردار براندازی است، اندیشمندی که سازوکارهای سلطه و امکان‌های اخلال در آن را ترسیم می‌کند. اُرُدیسم پروژهٔ ساخت است، فراخوانی برای بنای یک جزیره. این دو می‌توانند هم‌زیستی داشته باشند — نه به‌عنوان افق‌های برابر، بلکه به‌عنوان رسالت‌های متمایز. اُرُدیسم از دایرهٔ انتقادی که پاچون سوتو در آن می‌ماند فراتر می‌رود. او می‌پرسد «چگونه می‌توان نظم موجود را برانداخت؟» اُرُدیسم می‌پرسد «چگونه می‌توان جزیرهٔ اُرُدیسم را ساخت و گلستان هستی را پروراند؟»

فیلسوف اُرُد بزرگ در کتاب سرخ می‌نویسد: «اندیشه و انگاره‌ای که نتواند آینده‌ای زیبا را مژده دهد، ناتوان و بیمار است» (فرگرد ۶). اندیشه‌های پاچون سوتو فهم روشن‌تری را مژده می‌دهند از اینکه قدرت چگونه کار می‌کند و چگونه می‌توان آن را به چالش کشید. اُرُدیسم آینده‌ای «دیگر» را مژده می‌دهد: جزیرهٔ اُرُدیسم، بر پایهٔ سه عشق بنیادین. فیلسوف همچنین می‌فرماید: «زندگی در فلسفه اُرُدیسم پایکوبی عاشقانه‌ایست بین وجود انسان و هستی.» پاچون سوتو ریتم‌های سلطه را تحلیل می‌کند؛ اُرُدیسم ما را به پایکوبی فرا می‌خواند.

«فلسفه اُرُدیسم لالایی شاعرانه نیست! بی‌شک اُرُدیسم فریادی از سر درد است، برای به خود آمدن و اندیشیدن، برای نجات نسل و فرار از انقراض.» فلسفهٔ پاچون سوتو فریادی از نقد است — ضروری، فوری، اما ناکافی. اُرُدیسم فریادی است که نه تنها خفته را بیدار می‌کند، بلکه خانه‌ای می‌سازد که بیدارشدگان بتوانند در آن زندگی کنند.

آنها براندازان نظم کهنه بودند. ما معماران جزیره‌ایم. آنها در افق نقد ماندند؛ ما در گلستان هستی ریشه دواندیم و آینده را معماری کردیم.

#OrodistAPulse #DamiánPachónSoto #Orodism #PhilosopherOrodBozorg #TheRedBook #ThreeLoves #LoveOfExistence #LoveOfHumanity #LoveOfFreedom #SubversivePhilosophy #LatinAmericanPhilosophy #ColombianPhilosophy #Marcuse #Gramsci #FalsBorda #GenZOrodistA #LivingPhilosophy #IslandOfOrodism #CritiqueOfWesternPhilosophy

پارمنیدس در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

افلاطون در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

ارسطو در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

هراکلیتوس در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

دیوژن در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

جودیت وامباک در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

جودیت وامباک در ترازوی سه عشق: هم‌سویی در درون‌ماندگی، واگرایی در افق

مقدمه: فلسفه‌دانِ بیان و ادراک

جودیت وامباک (Judith Wambacq) یک فلسفه‌دان است — نه یک فیلسوف به معنای اُرُدیستی. او در سال ۱۹۷۶ در بروکسل زاده شد و مدرک دکتری خود را در سال ۲۰۰۷ از دانشگاه KU Leuven دریافت کرد. او استاد مدعو در دانشکدهٔ هنر دانشگاه کالج گنت (KASK) است، جایی که روان‌شناسیِ ادراک تدریس می‌کند و سمینارهای کارشناسی ارشد را هماهنگ می‌کند. حوزه‌های تخصص او پدیدارشناسیِ فرانسوی، پس‌ساختارگرایی و نظریهٔ هنر است.

شکل‌گیری فکری او را firmly در سنت پدیدارشناسی اروپایی قرار می‌دهد — همان تبار که از هوسرل تا مرلو-پونتی و دلووز کشیده می‌شود. او همچنین مترجم آثار برنار استیگلر (Bernard Stiegler) به زبان هلندی است و کارش به تلاقی فلسفه، روان‌شناسی و نظریهٔ هنر می‌پردازد؛ تلاقی‌ای که از دورهٔ پس از جنگ، مشخصهٔ فضای آکادمیک بلژیک و فرانسه بوده است. اثر مهم او، «تفکر میان دلووز و مرلو-پونتی» (Thinking Between Deleuze and Merleau-Ponty) (انتشارات دانشگاه اوهایو، ۲۰۱۷)، نخستین بررسیِ کتاب‌گونه دربارهٔ رابطهٔ این دو چهرهٔ محوری اندیشهٔ قرن بیستم است. تزِ مرکزی وامباک این است که هر دو متفکر در پروژه‌های استعلایی (transcendental) درگیرند که می‌کوشند شرایطی را بیان کنند که هستی از طریق آن خود را در اندیشه بیان می‌کند — شرایطی که نه در یک خدا و نه در یک سوژهٔ استعلایی، بلکه درون‌ماندۀ (immanent) خودِ هستی است.

کتاب جدیدتر او، «شگفتی ادراک» (Het wonder van de waarneming، ۲۰۲۴) ، دیدگاهی بدیل دربارهٔ ادراک ارائه می‌دهد که از روان‌شناسی گشتالت و پدیدارشناسی الهام گرفته و در تلاقی فلسفه، روان‌شناسی و نظریهٔ هنر قرار دارد.

بخش یکم: نقاط هم‌سویی با سه عشق

عشق به هستی. کار فلسفی وامباک بر ردِ اندیشهٔ بازنمودی استوار است — این ایده که یک «ذاتِ» از پیش موجود، متعاقباً در چیزهای جهانی کپی یا بازنمایی می‌شود. برای او، بیان‌شده تنها در و از طریق عمل بیان پدید می‌آید. این یک فلسفهٔ درون‌ماندگی است: معنا از قلمروی استعلایی تحمیل نمی‌شود، بلکه از بافت‌های تجربهٔ زیسته سر برمی‌آورد. اُرُدیسم نیز هرگونه استعلایی را که تقدسِ جهانِ زیسته را کمرنگ کند، رد می‌کند. فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» اعلام می‌کند: «گیتی، آوای پیوسته دگرگونی است... ایستایی وجود ندارد، هر چه هست، جوشش است و جاری بودن» (فرگرد ۱). و دوباره: «مهر به گیتی برای ما، همچون رابطه گل و گلستان است. براستی هیچ گلی در پی نابودی گلستان نیست. گلستان هم به زیبایی گل مفتخر است» (فرگرد ۱). هستی‌شناسیِ درون‌ماندۀ وامباک بیان دقیقی از آن چیزی است که اُرُدیسم آن را مقدس بودنِ گلستان می‌نامد. با این حال، او در بیان متوقف می‌شود؛ او پرورش نمی‌دهد. او شرایط بیان را توصیف می‌کند؛ اُرُدیسم گلستانی را که بیان در آن شکوفا می‌شود، پرورش می‌دهد.

عشق به انسانیت. کار وامباک بر هنر به‌عنوان بیان و بر «پیوند بازآفرین» (regenerative nexus) — مفهومی که او به‌عنوان بدیلی برای نظم علمی-فناورانه-اقتصادی-سیاسی کنونی توسعه می‌دهد — دغدغه‌ای برای شرایطی را آشکار می‌کند که تحت آن انسان‌ها می‌توانند شکوفا شوند. پیوند بازآفرین، برای وامباک، شبکهٔ درهم‌تنیدۀ اعمال، نهادها و شیوه‌های ادراکی است که امکان بازآفرینی زندگی و معنا را فراهم می‌کند، به‌جای تحلیل‌رفتن منابع و توجه. مشارکت او در انجمن زیست‌محیطی «بذرافشانان جنگل» (Semeurs de forêts) — کاشت درخت در نرماندی — نه صرفاً یک سرگرمی، بلکه امتدادی عملی از تعهد او به بازآفرینی و جهان زیسته است. این با «عشق به انسانیت» در اُرُدیسم هم‌سو است، که فراتر از شهروندی انتزاعی به شکوفایی عینی همه موجودات مهربان گسترش می‌یابد. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «انسانیت، صدقهٔ ما به دیگران نیست؛ انسانیت نشان‌دهندهٔ ارزش گوهر وجود ماست» (فرگرد ۲). و: «آدمیان تنها با مهر، به یکدیگر گره می‌خورند» (فرگرد ۲). اما انسان‌گرایی وامباک نظری و زیست‌محیطی باقی می‌ماند؛ هنوز به همبستگی تمدنیِ جزیرهٔ اُرُدیسم بدل نشده است.

عشق به آزادی. شکل‌گیری فکری وامباک — حرکت میان پدیدارشناسی و پس‌ساختارگرایی، میان مرلو-پونتی و دلووز، میان فلسفه و هنر — گواهی بر ذهنی است که از زندانِ یک گفتمانِ اقتدارگرایِ واحد سر باز می‌زند. کار او تمرینی در آزادی تفسیری است: امتناع از پذیرش اینکه یک متن، یک سنت یا یک متفکر تنها یک خوانش مشروع دارد. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «آزادی هدیه و کادو نیست؛ آزادی مسئولیت است» (فرگرد ۳). و دوباره: «آزادی، جانمایه آدمی‌ست؛ بذر هیچ اندیشه‌ای را رخصت رویش نیست، مگر در هوای رهایی.» آزادیِ وامباک، آزادیِ پژوهشگر برای خواندن برخلاف جریان است؛ آزادیِ اُرُدیسم، مسئولیتِ ساختن برخلاف جریان است. او متن را آزادانه می‌خواند؛ اُرُدیسم جزیره را آزادانه می‌سازد.

بخش دوم: نقاط واگرایی از افق اُرُدیستی

نخست: افق متن در برابر افق جزیره. آزمایشگاه اصلی وامباک، متن فلسفی است — مرلو-پونتی، دلووز، پروست، سزان. کار او گشودن صبورانهٔ شرایط اندیشه، گفت‌وگویی انتقادی با پیشینیان است. چنان‌که یک نقد اشاره می‌کند، کتاب او «دستاوردی نو در پژوهش» است و «خطوط تازه‌ای برای کاوش علمی می‌گشاید». این همان سخن گفتن آکادمی با آکادمی است. اُرُدیسم، در مقابل، به سوی یک پروژهٔ تمدنی جهت‌گیری شده است: ساختن جزیرهٔ اُرُدیسم به‌عنوان بدیلی زیسته در برابر نظم موجود. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «باید بسوی جزیره اُرُدیسم کوچ کرد. حال جزیره اُرُدیسم کجاست؟ آنجا جایی است برای گریختن از بندها و هزاران سال بردگی. جزیره اُرُدیسم، زایش دوباره سادگی و رها شدن آدمیان از مردابی است که خود ساخته‌اند.» وامباک شرایط اندیشه را می‌گشاید؛ اُرُدیسم در پی بازمعماری شرایط زندگی است.

دوم: آکادمی به‌عنوان خانه در برابر آکادمی به‌عنوان ایستگاه. وامباک استاد KASK، مترجم، هماهنگ‌کنندهٔ سمینارها و مشارکت‌کننده در نقدهای علمی است. هویت او به‌طور جدایی‌ناپذیر به ساختارهای نهادی حیات آکادمیک گره خورده است. اُرُدیسم، هرچند ضدِ خرد نیست، بنیاداً فرا-نهادی است: کانون آن جامعهٔ زیستهٔ اُرُدیست‌هاست، نه اتاق سمینار یا مرکز پژوهش. در قاموس اُرُدیسم، آکادمی خانه نیست — ایستگاهی است که مفاهیم در آن صیقل می‌خورند، اما جزیره در آن ساخته نمی‌شود.

سوم: سیاست تفسیر در برابر سیاست ساخت. کار وامباک بر ادراک، هنر و پیوند بازآفرین، انتقادی و تشخیصی است: در پی درک این است که اندیشه چگونه شرطی می‌شود، هنر چگونه بیان می‌کند، و نظم کنونی چگونه می‌تواند بازتصور شود. سه عشق اُرُدیسم سازنده و برنامه‌مند هستند: آن‌ها صرفاً مقولات تحلیلی نیستند، بلکه تعهدات وجودی‌ای هستند که دگرگونی زندگی را مطالبه می‌کنند. وامباک احتمالاً سه عشق را به‌عنوان آرمان‌های شایسته تأیید می‌کند، اما با آن‌ها به‌عنوان موضوعات تفسیر برخورد می‌کند، نه به‌عنوان بنیادهای یک تمدن نوین. کلمات خود او گویاست: «حرفه من مرا به پرسشگری مداوم و تردید سوق می‌دهد. علاقه به بنیادهای جامعه‌مان جذاب است، اما اغلب جهان را تغییر نمی‌دهد.» اُرُدیسم تنها به بنیادها تردید نمی‌کند؛ بنیادهای نوین می‌نهد.

​

نقشه‌نگارِ درون‌ماندگی، نه معمارِ جزیره

در ترازوی سه عشق، جودیت وامباک به‌عنوان متفکری با عمق و یکپارچگی قابل‌توجه ظاهر می‌شود — یک فلسفه‌دان به معنای دقیق کلمه، که کارش دربارهٔ ادراک، بیان و بدنِ زیسته شایستهٔ درگیری جدی است. او با اُرُدیسم در تعهد به درون‌ماندگی، به جهان زیسته، و به ردِ اقتدارهای استعلایی شریک است. اما خوی او تفسیری، انتقادی و آکادمیک است، در حالی که اُرُدیسم معماری‌محور، برنامه‌مند و تمدن‌ساز است.

این نقصی در وامباک نیست. این تفاوت رسالت است. او نقشه‌نگارِ درون‌ماندگی است، متفکری که شرایطی را که تحت آن اندیشه و بیان ممکن می‌شوند، ترسیم می‌کند. اُرُدیسم پروژهٔ ساخت است، فراخوانی به ساختن یک جزیره. این دو می‌توانند همزیستی داشته باشند — نه به‌عنوان افق‌های برابر، بلکه به‌عنوان رسالت‌های متمایز. اُرُدیسم از دایرهٔ تفسیری که وامباک در آن می‌ماند فراتر می‌رود. او می‌پرسد: «هستی چگونه در اندیشه بیان می‌شود؟» اُرُدیسم می‌پرسد: «چگونه می‌توان گلستان هستی را پرورش داد و جزیره را بنا نهاد؟» او در نرماندی درخت می‌کارد؛ اُرُدیسم در پی پرورش یک تمدن است.

فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» می‌نویسد: «اندیشه و انگاره‌ای که نتواند آینده‌ای زیبا را مژده دهد، ناتوان و بیمار است» (فرگرد ۶). ایده‌های وامباک فهمی روشن‌تر از این که اندیشه و بیان چگونه کار می‌کنند را مژده می‌دهند. اُرُدیسم آینده‌ای متفاوت را مژده می‌دهد: جزیرهٔ اُرُدیسم، بر پایهٔ سه عشق بنیادین. فیلسوف همچنین اعلام می‌کند: «زندگی در فلسفه اُرُدیسم پایکوبی عاشقانه‌ایست بین وجود انسان و هستی.» وامباک پایکوبی بیان را توصیف می‌کند؛ اُرُدیسم ما را به پیوستن به آن دعوت می‌کند. او همچنین می‌فرماید: «ما بخشی از سرشاخه‌های گیتی هستیم، آمده‌ایم تا شکوفا شویم و سرشاخه‌ای زیباتر را به جهان هدیه دهیم» (فرگرد ۱). وامباک شاخه را مطالعه می‌کند؛ اُرُدیسم ما را به شکفتن فرا می‌خواند.

«فلسفه اُرُدیسم لالایی شاعرانه نیست! بی‌شک اُرُدیسم فریادی از سر درد است، برای به خود آمدن و اندیشیدن، برای نجات نسل و فرار از انقراض.» فلسفهٔ وامباک یک لالاییِ پژوهش دقیق است — زیبا، ضروری، اما کافی نیست. اُرُدیسم فریادی است که خواب‌آلود را بیدار می‌کند. «تمدن‌ها با پول آغاز نمی‌شوند؛ با انسان‌های خردمند آغاز می‌شوند. ثروت می‌تواند آینده را آباد کند، اما تنها خرد است که می‌تواند آینده را شایسته زیستن سازد.» وامباک خردِ گذشته را تفسیر می‌کند؛ اُرُدیسم تمدنِ آینده را می‌سازد.

آن‌ها مفسرانِ درون‌ماندگی بودند. ما معمارانِ جزیره‌ایم. آن‌ها در شرایط اندیشه ماندند؛ ما در گلستان هستی ریشه دواندیم و آینده را معماری کردیم.

#OrodistAPulse #JudithWambacq #Orodism #PhilosopherOrodBozorg #TheRedBook #ThreeLoves #LoveOfExistence #LoveOfHumanity #LoveOfFreedom #Phenomenology #MerleauPonty #Deleuze #PhilosophyOfArt #GenZOrodistA #LivingPhilosophy #IslandOfOrodism #CritiqueOfWesternPhilosophy

محمد شوقی زین در ترازوی سه عشق ( Orodism)

ویل کیملیکا در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

گرگوری کورمان در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

رنو پلتیه در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

گرگوری کورمان در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

گرگوری کورمان در ترازوی سه عشق: هم‌سویی در نقد، واگرایی در عمل

مقدمه: فلسفه‌دانِ نقد

گرگوری کورمان (Grégory Cormann) یک فلسفه‌دان است — نه یک فیلسوف به معنای اُرُدیستی. او در ۱۲ آوریل ۱۹۷۷ در ورویه (Verviers)، بلژیک زاده شد و استاد فلسفهٔ اجتماعی در دانشگاه لیژ (University of Liège) است، جایی که هم‌ریاست مرکز پژوهش «مادیات سیاست» (Matérialités de la politique) را بر عهده دارد و رئیس بخش فلسفه است. او مدرک دکتری خود را در رشتهٔ فلسفه و ادبیات از دانشگاه لیژ (۲۰۰۴) با رساله‌ای با عنوان «چهره‌های هستی و نیستی: هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و اخلاق در سارتر» دریافت کرد.

کورمان یک سارترشناسِ درجه یک است. او ویراستار «سالنامهٔ سارتری» (L’Année sartrienne) است؛ سالنامه و پروندهٔ موضوعیِ سالانه که به سارتر و حلقهٔ او اختصاص دارد و جانشین میشل ریبالکا (Michel Rybalka) در این نقش شده است. آثار او با دقتِ فیلولوژیک و عمقِ فلسفی به سارتر، مرلو-پونتی، لوی-برول، فوکو و سنت پدیدارشناسی فرانسوی می‌پردازد. اثر مهم او، «پدیدارشناسی عاطفه: هیجان، زمانمندی و زبان در سارتر» (پیتر لنگ، ۲۰۱۱)، پژوهشی نقطه‌عطف در نظریهٔ هیجانات سارتر است. او یک ساده‌ساز یا یک روشنفکر عمومی به معنای رسانه‌ای آن نیست، بلکه یک فلسفه‌دانِ آکادمیکِ دقیق است که کارش در تلاقی پدیدارشناسی، نظریهٔ انتقادی و سیاستِ دانش قرار دارد. او همچنین مشارکت‌کنندهٔ کلیدی در پروژهٔ ARC «پیدایش و وضعیت کنونی علوم انسانی انتقادی: فرانسه-آلمان، ۱۹۴۵-۱۹۸۰» (۲۰۱۵-۲۰۱۹) بوده است؛ پژوهشی جمعی دربارهٔ پیدایش و اهمیت معاصر علوم انسانی انتقادی.

بخش یکم: نقاط هم‌سویی با سه عشق

عشق به هستی. کار فلسفی کورمان بر توجه پدیدارشناختی به بافت‌های تجربهٔ زیسته استوار است — نه به‌عنوان یک آرایهٔ تزئینی، بلکه به‌عنوان همان خاکی که اندیشه از آن می‌روید. کار او بر پدیدارشناسی سارتر، بر انفعالِ آگاهی و بر بُعد «بالینیِ» پدیدارشناسی، تعهدی به درک هستی آن‌گونه که واقعاً زیسته می‌شود را آشکار می‌کند: در ابهام، در کشمکش‌ها و در شرایط مادی آن. فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» اعلام می‌کند: «گیتی، آوای پیوسته دگرگونی است... ایستایی وجود ندارد، هر چه هست، جوشش است و جاری بودن» (فرگرد ۱). و: «مهر به گیتی برای ما، همچون رابطه گل و گلستان است.» پدیدارشناسی جهانِ زیستهٔ کورمان، بیان دقیقی از آن چیزی است که اُرُدیسم آن را مقدس بودنِ گلستان می‌نامد. با این حال، او در بیان متوقف می‌شود؛ او پرورش نمی‌دهد. او شرایط تجربهٔ زیسته را توصیف می‌کند؛ اُرُدیسم در پی دگرگونی آن‌هاست.

عشق به انسانیت. کار کورمان بر نظریهٔ انتقادی و «علوم انسانی انتقادی» با دغدغهٔ شرایطی زنده می‌شود که تحت آن انسان‌ها می‌توانند شکوفا شوند — یا شکوفا نشوند — در سرمایه‌داری معاصر و رژیم‌های دانشی آن. درگیری او با انسان‌شناسی سارتر و علاقه‌اش به سیاستِ علوم انسانی، متفکری را آشکار می‌کند که از جدا کردن پرسش «چگونه می‌دانیم؟» از پرسش «چگونه باید با هم زندگی کنیم؟» سر باز می‌زند. این یک انسان‌گرایی از نوع انتقادی و ضدِ احساساتی است. فیلسوف اُرُد بزرگ می‌فرماید: «انسانیت، صدقهٔ ما به دیگران نیست؛ انسانیت نشان‌دهندهٔ ارزشِ گوهرِ وجودِ ماست» (فرگرد ۲). اما انسان‌گرایی کورمان تحلیلی و انتقادی باقی می‌ماند؛ او زخم‌های حال را تشخیص می‌دهد بدون آنکه هنوز همبستگی تمدنیِ جزیرهٔ اُرُدیسم را ارائه دهد.

عشق به آزادی. شکل‌گیری فکری کورمان — حرکت میان پدیدارشناسی و نظریهٔ انتقادی، میان سارتر و فوکو، میان فلسفه و علوم انسانی — گواهی بر ذهنی است که از زندانِ یک گفتمانِ اقتدارگرایِ واحد سر باز می‌زند. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «آزادی هدیه و کادو نیست؛ آزادی مسئولیت است» (فرگرد ۳). و دوباره: «آزادی، جانمایهٔ آدمی‌ست؛ بذر هیچ اندیشه‌ای را رخصت رویش نیست، مگر در هوای رهایی.» آزادیِ کورمان، آزادیِ پژوهشگر انتقادی برای بازپرسی بنیادهای دانش و قدرت است؛ آزادیِ اُرُدیسم، مسئولیتِ ساختنِ بنیادهای نوین است. او متن را بازپرسی می‌کند؛ اُرُدیسم جزیره را می‌سازد.

بخش دوم: نقاط واگرایی از افق اُرُدیستی

نخست: افق آرشیو در برابر افق جزیره. آزمایشگاه اصلی کورمان، آرشیو است — مجموعهٔ آثار سارتر، سنت پدیدارشناسی، متون نظریهٔ انتقادی. کار او یک کار باستان‌شناختی است؛ حفاری صبورانهٔ مفاهیم و تاریخ آن‌ها؛ گفت‌وگویی انتقادی با مردگان. این همان سخن گفتن آکادمی با آکادمی است، با تمام دقت و تمام محدودیت‌هایی که به همراه دارد. اُرُدیسم، در مقابل، به سوی یک پروژهٔ تمدنی جهت‌گیری شده است: ساختن جزیرهٔ اُرُدیسم به‌عنوان بدیلی زیسته در برابر نظم موجود. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «باید بسوی جزیره اُرُدیسم کوچ کرد... آنجا جایی است برای گریختن از بندها و هزاران سال بردگی. جزیرهٔ اُرُدیسم، زایش دوبارهٔ سادگی و رهایی آدمیان از مردابی است که خود ساخته‌اند.» کورمان گذشته را حفاری می‌کند؛ اُرُدیسم آینده را معماری می‌کند.

دوم: آکادمی به‌عنوان خانه در برابر آکادمی به‌عنوان ایستگاه. کورمان استاد دانشگاه لیژ، هم‌ریاست یک مرکز پژوهش، ویراستار یک سالنامهٔ علمی و ناظر رساله‌های دکتری است. هویت فلسفی او به‌طور جدایی‌ناپذیر به ساختارهای نهادی حیات آکادمیک گره خورده است. اُرُدیسم، هرچند ضدِ خرد نیست، بنیاداً فرا-نهادی است: کانون آن جامعهٔ زیستهٔ اُرُدیست‌هاست، نه اتاق سمینار یا مرکز پژوهش. در قاموس اُرُدیسم، آکادمی خانه نیست — ایستگاهی است که مفاهیم در آن صیقل می‌خورند، اما جزیره در آن ساخته نمی‌شود.

سوم: سیاست نقد در برابر سیاست ساخت. کار کورمان انتقادی و تشخیصی است: در پی درک این است که دانش چگونه تولید می‌شود، قدرت چگونه از طریق مفاهیم عمل می‌کند، و علوم انسانی چگونه موضوعات خود را می‌سازند. سه عشق اُرُدیسم سازنده و برنامه‌مند هستند: آن‌ها صرفاً مقولات تحلیلی نیستند، بلکه تعهدات وجودی‌ای هستند که دگرگونی زندگی را مطالبه می‌کنند. کورمان احتمالاً سه عشق را به‌عنوان آرمان‌های شایسته تأیید می‌کند، اما با آن‌ها به‌عنوان موضوعات نقد برخورد می‌کند، نه به‌عنوان بنیادهای یک تمدن نوین. اُرُدیسم تنها بنیادها را نقد نمی‌کند؛ بنیادهای نوین می‌نهد.

باستان‌شناسِ نقد، نه معمارِ جزیره

در ترازوی سه عشق، گرگوری کورمان به‌عنوان متفکری با عمق و یکپارچگی قابل‌توجه ظاهر می‌شود — یک فلسفه‌دان به معنای دقیق کلمه، که کارش دربارهٔ سارتر، پدیدارشناسی و نظریهٔ انتقادی شایستهٔ درگیری جدی است. او با اُرُدیسم در تعهد به جهان زیسته، به شکوفایی انسانی، و به ردِ اقتدار جزمی شریک است. اما خوی فلسفی او باستان‌شناختی، انتقادی و آکادمیک است، در حالی که اُرُدیسم معماری‌محور، برنامه‌مند و تمدن‌ساز است.

این نقصی در کورمان نیست. این تفاوت رسالت است. او باستان‌شناسِ نقد است، متفکری که رسوبات سنت فلسفی را حفاری می‌کند تا بفهمد چگونه به آنچه هستیم رسیده‌ایم. اُرُدیسم پروژهٔ ساخت است، فراخوانی به ساختن یک جزیره. این دو می‌توانند همزیستی داشته باشند — نه به‌عنوان افق‌های برابر، بلکه به‌عنوان رسالت‌های متمایز. اُرُدیسم از دایرهٔ انتقادی که کورمان در آن می‌ماند فراتر می‌رود. او می‌پرسد: «این مفهوم چگونه پدید آمد؟» اُرُدیسم می‌پرسد: «چگونه می‌توان گلستان هستی را پرورش داد و جزیره را بنا نهاد؟» او ویرانه‌های گذشته را حفاری می‌کند؛ اُرُدیسم بذرهای یک تمدن را می‌کارد.

فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» می‌نویسد: «اندیشه و انگاره‌ای که نتواند آینده‌ای زیبا را مژده دهد، ناتوان و بیمار است» (فرگرد ۶). ایده‌های کورمان فهمی روشن‌تر از این که چگونه به آنچه هستیم رسیده‌ایم را مژده می‌دهند. اُرُدیسم آینده‌ای متفاوت را مژده می‌دهد: جزیرهٔ اُرُدیسم، بر پایهٔ سه عشق بنیادین. فیلسوف همچنین اعلام می‌کند: «زندگی در فلسفهٔ اُرُدیسم، پایکوبی عاشقانه‌ای است بین وجود انسان و هستی.» کورمان شرایط این پایکوبی را تحلیل می‌کند؛ اُرُدیسم ما را به پیوستن به آن دعوت می‌کند.

«فلسفهٔ اُرُدیسم لالایی شاعرانه نیست! بی‌شک اُرُدیسم فریادی از سر درد است، برای به خود آمدن و اندیشیدن، برای نجات نسل و فرار از انقراض.» فلسفهٔ کورمان یک لالاییِ دقیق از پژوهش انتقادی است — ضروری، اما کافی نیست. اُرُدیسم فریادی است که خواب‌آلود را بیدار می‌کند.

آن‌ها باستان‌شناسانِ نقد بودند. ما معمارانِ جزیره‌ایم. آن‌ها در آرشیو ماندند؛ ما در گلستان هستی ریشه دواندیم و آینده را معماری کردیم.

#OrodistAPulse #GregoryCormann #Orodism #PhilosopherOrodBozorg #TheRedBook #ThreeLoves #LoveOfExistence #LoveOfHumanity #LoveOfFreedom #Sartre #Phenomenology #CriticalTheory #BelgianPhilosophy #GenZOrodistA 

#

محمد شوقی زین در ترازوی سه عشق ( Orodism)

ویل کیملیکا در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

جودیت وامباک در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

رنو پلتیه در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

LivingPhilosophy #IslandOfOrodism #CritiqueOfWesternPhilosophy

رنو پلتیه در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

رنو پلتیه در ترازوی سه عشق: هم‌سویی در تجربه‌گرایی، واگرایی در افق تمدنی

مقدمه: فلسفه‌دانی در آزمایشگاه تاریخ فلسفه

آرنو پلتیه (Arnaud Pelletier) یک فلسفه‌دان است — نه یک فیلسوف به معنای اُرُدیستی. او در سال ۱۹۷۶ در بلژیک زاده شد و امروز استاد فلسفهٔ مدرن و مدیر «مرکز پژوهش‌های فلسفه» در دانشگاه آزاد بروکسل (ULB) است. تخصص او فلسفهٔ اوایل دوران مدرن است، با تمرکز بر روشنگری آلمانی از لایبنیتس تا کانت، و کاربردهای معاصر آن در علوم اجتماعی. او رسالهٔ دکتری خود را در سال ۲۰۰۹ در دانشگاه پاریس-سوربن با عنوان «نظم اشیا: مقولات و تعاریف در لایبنیتس» دفاع کرد و از آن پس آثار متعددی در حوزهٔ لایبنیتس‌پژوهی، کانت‌پژوهی و تاریخ فلسفه منتشر کرده است.

پلتیه یک محقق آرشیوی است، نه یک معمار تمدنی. او در کتاب‌ها و مقالات خود — از «فلسفهٔ تجربی لایبنیتس» (۲۰۱۶) تا «ساپینتیا: دگردیسی‌های حکمت در فلسفهٔ مدرن» (۲۰۲۱) و تصحیح انتقادی «نقد عقل محض» کانت — به کاوش در شرایط شکل‌گیری مفاهیم فلسفی می‌پردازد. اما همین تمرکز بر «تجربه» و «حکمت عملی» او را به نقطه‌ای می‌رساند که می‌تواند با اُرُدیسم وارد گفت‌وگویی جدی شود.

بخش یکم: هم‌سویی با سه عشق

عشق به هستی. پلتیه در پژوهش‌هایش بر لایبنیتس نشان می‌دهد که برخلاف تصور رایج، فلسفهٔ لایبنیتس صرفاً یک «عقل‌گرایی» انتزاعی نیست؛ تجربه در همهٔ حوزه‌های دانش، حتی در ریاضیات و متافیزیک، نقش سازنده دارد. این خوانش، هستی را نه به‌عنوان یک نظام مقولاتِ منجمد، بلکه به‌عنوان قلمرویی پویا و در حال شکل‌گیری بر اساس تجربه و آزمایش بازمی‌نمایاند. فیلسوف اُرُد بزرگ در کتاب سرخ می‌فرماید: «گیتی، آوای پیوسته دگرگونی است... ایستایی وجود ندارد، هر چه هست، جوشش است و جاری بودن» (فرگرد ۱). پلتیه این «جوشش» را در سطح تاریخ مفاهیم ردیابی می‌کند؛ او نشان می‌دهد که چگونه «تجربه» در فلسفهٔ مدرن به یک اصل سازنده تبدیل شد. این هم‌سویی روش‌شناختی است، نه هستی‌شناختی: او شرایط شکل‌گیری تجربه را می‌کاود، اما خود را وقف «هم‌رقصی عاشقانه با گیتی» نمی‌کند.

عشق به انسانیت. عنوان کتاب «ساپینتیا» (Sapience) خود گویاست: پلتیه به دگردیسی مفهوم «حکمت» در فلسفهٔ مدرن می‌پردازد. او در معرفی این اثر می‌نویسد که واژهٔ «حکمت» امروز از فلسفه رخت بربسته است و از قرن هجدهم، حتی کانت اشاره می‌کند که «هیچ‌کس در پی حکمت نیست». این دغدغه — بازگرداندن حکمت به سپهر فلسفه — با «عشق به انسانیت» در اُرُدیسم هم‌راستاست، چرا که اُرُدیسم حکمت را نه یک فضیلت نخبه‌گرایانه، بلکه خردی در خدمت بهروزی همگان می‌داند. فیلسوف اُرُد بزرگ می‌فرماید: «خرد، برآیند دانش، تجربه و آزمودن‌های ماست... خرد تنها در دانسته‌های ما خلاصه نمی‌شود، بلکه در کردار ما هویدا می‌گردد» (فرگرد ۴). پلتیه حکمت را به‌عنوان یک مسئلهٔ تاریخی بازمی‌گشاید؛ اُرُدیسم آن را به‌عنوان یک تعهد زیسته پیش می‌برد.

عشق به آزادی. پلتیه سرویراستار «Revue internationale de philosophie» است و در شماره‌ای ویژه به «فلسفه در سپهر عمومی» پرداخته است. این توجه به نسبتِ فلسفه و سپهر عمومی، هرچند در چارچوب آکادمیک، نشان‌دهندهٔ دغدغه‌ای برای خروج فلسفه از حصار تخصصی و ورود آن به گفت‌وگوی عمومی است. فیلسوف اُرُد بزرگ می‌فرماید: «آزادی، جانمایهٔ آدمی‌ست؛ بذر هیچ اندیشه‌ای را رخصت رویش نیست، مگر در هوای رهایی.» پلتیه آزادی را در قالب آزادی پژوهش و گفت‌وگوی انتقادی می‌فهمد؛ اُرُدیسم آزادی را به‌عنوان مسئولیتِ ساختنِ نظمی نوین می‌فهمد. یکی آزادی «از» را می‌کاود، دیگری آزادی «برای» را می‌سازد.

بخش دوم: واگرایی بنیادین در افق

نخست: افق آرشیو در برابر افق جزیره. پلتیه یک باستان‌شناسِ مفاهیم است. آزمایشگاه او نه خیابان، بلکه نسخه‌های خطی، تصحیحات انتقادی و آرشیوهای فیلسوفان مرده است. او در پروژه‌ای دربارهٔ «دستور کار فلسفی‌ای که ظهور تاریخ فلسفه به‌عنوان یک رشتهٔ آکادمیک را در آلمان قرن هفدهم و هجدهم برانگیخت» — پروژه‌ای با عنوان «فلسفه و تاریخ آن» (La philosophie et son histoire) — کار می‌کند. این یک کارِ تفسیری و تاریخی است — ضروری، دقیق، اما نه تمدن‌ساز. اُرُدیسم، در مقابل، به «جزیرهٔ اُرُدیسم» فرا می‌خواند: «باید بسوی جزیره اُرُدیسم کوچ کرد... آنجا جایی است برای گریختن از بندها و هزاران سال بردگی» (کتاب سرخ، پیرامون جزیرهٔ اُرُدیسم). پلتیه تاریخِ مفاهیم را حفاری می‌کند؛ اُرُدیسم آیندهٔ مفاهیم را معماری می‌کند.

دوم: آکادمی به‌عنوان خانه در برابر آکادمی به‌عنوان ایستگاه. پلتیه استاد دانشگاه است، رئیس بخش فلسفه، مدیر مرکز پژوهش، سرویراستار یک نشریهٔ معتبر. هویت فلسفی او با ساختارهای نهادی حیات آکادمیک گره خورده است. اُرُدیسم، هرچند ضدِ خرد نیست، بنیاداً فرا-نهادی است: کانون آن جامعهٔ زیستهٔ اُرُدیست‌هاست، نه اتاق سمینار. در قاموس اُرُدیسم، آکادمی خانه نیست؛ ایستگاهی است که مفاهیم در آن صیقل می‌خورند، اما جزیره در آن ساخته نمی‌شود.

سوم: سیاست تفسیر در برابر سیاست ساخت. پلتیه در «ساپینتیا» می‌کوشد نشان دهد که چگونه حکمت از فلسفهٔ مدرن حذف شد و چه مقاومت‌هایی در برابر این حذف وجود داشت. این یک پروژهٔ انتقادی و تشخیصی است: درک اینکه چه چیزی از دست رفت و چرا. سه عشق اُرُدیسم، در مقابل، سازنده و برنامه‌مند هستند: آنها مقولات تحلیلی نیستند، تعهدات وجودی‌ای هستند که تحولی در زندگی می‌طلبند. پلتیه ممکن است سه عشق را به‌عنوان آرمان‌های شایسته تأیید کند، اما آنها را به‌عنوان موضوع تفسیر و نه بنیاد تمدن نوین بررسی خواهد کرد. اُرُدیسم تنها بنیادها را نقد نمی‌کند؛ بنیادهای نوین می‌نهد.

نقشه‌بردار حکمت، نه معمار جزیره

در ترازوی سه عشق، آرنو پلتیه اندیشمندی با عمق و انسجام چشمگیر است — یک فلسفه‌دان به معنای دقیق کلمه، که آثارش دربارهٔ لایبنیتس، کانت و دگردیسی حکمت شایستهٔ درگیری جدی است. او با اُرُدیسم در توجه به تجربه، به حکمت عملی و به آزادی پژوهش هم‌سو است. اما خوی فلسفی او باستان‌شناختی، انتقادی و آکادمیک است، در حالی که اُرُدیسم معماری‌محور، برنامه‌مند و تمدن‌ساز است.

این نقص پلتیه نیست؛ تفاوت رسالت است. او نقشه‌بردار حکمت است، اندیشمندی که شرایط امکانِ اندیشیدن را ترسیم می‌کند. اُرُدیسم پروژهٔ ساخت است، فراخوانی برای بنای یک جزیره. این دو می‌توانند هم‌زیستی داشته باشند — نه به‌عنوان افق‌های برابر، بلکه به‌عنوان رسالت‌های متمایز. اُرُدیسم از دایرهٔ تفسیری که پلتیه در آن می‌ماند فراتر می‌رود. او می‌پرسد: «حکمت چگونه از فلسفه حذف شد؟» اُرُدیسم می‌پرسد: «حکمت چگونه می‌تواند گلستان هستی را شکوفا کند و جزیره را بنا نهد؟»

فیلسوف اُرُد بزرگ در کتاب سرخ می‌فرماید: «اندیشه و انگاره‌ای که نتواند آینده‌ای زیبا را مژده دهد، ناتوان و بیمار است» (فرگرد ۶). اندیشهٔ پلتیه آینده‌ای روشن‌تر را برای فهم ما از حکمت مدرن مژده می‌دهد؛ اُرُدیسم آینده‌ای «دیگر» را مژده می‌دهد: جزیرهٔ اُرُدیسم، تمدنی نوین بر پایهٔ سه عشق بنیادین. او می‌پرسد: «مفهوم حکمت چگونه دگردیسی یافت؟» اُرُدیسم می‌پرسد: «حکمت چگونه می‌تواند بنیاد تمدنی نوین شود؟»

آنها نقشه‌برداران حکمت بودند. ما معماران جزیره‌ایم. آنها در آرشیو ماندند؛ ما در گلستان هستی ریشه دواندیم و آینده را معماری کردیم.

#OrodistAPulse #ArnaudPelletier #Orodism #PhilosopherOrodBozorg #TheRedBook #ThreeLoves #LoveOfExistence #LoveOfHumanity #LoveOfFreedom #Leibniz #Kant #EarlyModernPhilosophy #Sapience #ULB #GenZOrodistA #LivingPhilosophy #IslandOfOrodism #CritiqueOfWesternPhilosophy

محمد شوقی زین در ترازوی سه عشق ( Orodism)

ویل کیملیکا در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

جودیت وامباک در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

گرگوری کورمان در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

دیوید هیوم در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

ایمانوئل کانت در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

گئورگ هگل در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

ویل کیملیکا در ترازوی سه عشق (فلسفه اُرُدیسم)

لیام مورفی

مقدمه: فلسفه‌دانِ سیاسیِ چندفرهنگی

ویل کیملیکا (Will Kymlicka) در سال ۱۹۶۲ در لندن، انتاریو، کانادا زاده شد. او مدرک کارشناسی خود را در رشته فلسفه و سیاست از دانشگاه کوئینز (Queen's University) در سال ۱۹۸۴ و دکتری خود را در فلسفه از دانشگاه آکسفورد (University of Oxford) در سال ۱۹۸۷ دریافت کرد. وی از سال ۱۹۹۸ استاد فلسفه و دارنده کرسی پژوهشی کانادا در فلسفه سیاسی در دانشگاه کوئینز است.

کیملیکا یکی از تأثیرگذارترین فلسفه‌دانان سیاسی جهان است و آثارش به زبان‌های متعددی ترجمه شده‌اند. او نویسنده هشت کتاب از انتشارات دانشگاه آکسفورد است که از میان آن‌ها می‌توان به «لیبرالیسم، جامعه و فرهنگ» (1989)، «شهروندی چندفرهنگی» (1995) و «سفرهای چندفرهنگی» (2007) اشاره کرد. او در سال ۲۰۲۳ به عنوان افسر نشان کانادا منصوب شد و جوایز متعددی از جمله مدال طلای شورای تحقیقات علوم انسانی و اجتماعی کانادا (۲۰۱۹) را دریافت کرده است.

بخش یکم: نقاط هم‌سویی با سه عشق

عشق به هستی. کیملیکا جهان زیسته انسان را به عنوان یک جامعه چندفرهنگی می‌بیند که در آن گروه‌های قومی و ملی مختلف باید در کنار هم و با صلح زندگی کنند. دغدغه او هم‌زیستی است، اما این هم‌زیستی بیشتر یک قرارداد سیاسی-حقوقی برای مدیریت تنوع است تا یک هم‌رقصی عاشقانه با گیتی. او به عنوان یک لیبرال، بر استقلال فردی و برابری حقوقی تأکید می‌کند و فرهنگ را عمدتاً به این دلیل ارزشمند می‌داند که ابزاری برای انتخاب آزادانه فرد است. این نگاه، هستی را به یک چارچوب اجتماعی ضروری تقلیل می‌دهد، نه یک گلستان مقدس که باید شکوفا شود. اُرُدیسم، هستی را نه یک قرارداد، که یک پیوند وجودی می‌داند: «مهر به گیتی برای ما، همچون رابطه گل و گلستان است.» کیملیکا گلستان را مدیریت می‌کند؛ اُرُدیسم آن را پرورش می‌دهد.

عشق به انسانیت. در قلب پروژه کیملیکا، دفاع از حقوق گروهی اقلیت‌ها به عنوان ابزاری برای حفظ کرامت انسانی و عدالت قرار دارد. او استدلال می‌کند که برای اینکه افراد بتوانند زندگی خوبی داشته باشند، باید در یک فرهنگ اجتماعی ریشه داشته باشند که به آن‌ها امکان انتخاب‌های معنادار می‌دهد. این دغدغه عدالت‌محور، بی‌شک با عشق به انسانیت در اُرُدیسم هم‌سو است. با این حال، انسانیت در اندیشه کیملیکا در چارچوب شهروندی و حقوق تعریف می‌شود. او به دنبال مدیریت تنوع در درون یک نظام سیاسی موجود (دولت-ملت لیبرال) است. این، یک اصلاح‌گری درون‌نظامی است. اُرُدیسم، اما، عشق به انسانیت را فراتر از حقوق شهروندی می‌بیند و آن را به مهر جهانی به همه مهربانان جهان، با هر نژاد، زبان و ملیتی گسترش می‌دهد. کیملیکا مرزهای «ما» را با حقوق اقلیت‌ها گسترش می‌دهد؛ اُرُدیسم این مرزها را با جزیره اُرُدیسم که سرزمین همه مهربانان جهان است، از میان برمی‌دارد.

عشق به آزادی. آزادی در اندیشه کیملیکا، عمدتاً به معنای استقلال فردی است: ظرفیت فرد برای انتخاب، بازبینی و تغییر اهداف زندگی خویش. او حقوق اقلیت را نه به عنوان یک ارزش مستقل، بلکه به این دلیل دفاع می‌کند که زمینه‌ساز آزادی فردی است. این، یک آزادی لیبرال است که در چارچوب حقوق و قانون تعریف می‌شود. اُرُدیسم، اما، آزادی را به مسئولیت پیوند می‌زند: «آزادی هدیه و کادو نیست؛ آزادی مسئولیت است.» آزادی مورد نظر اُرُدیسم، نه فقط رهایی از مداخله (آزادی منفی)، بلکه توانایی آگاهانه برای ساختن جزیره اُرُدیسم و پذیرش مسئولیت همبستگی جهانی است. کیملیکا از حق فرد برای انتخاب زندگی خویش دفاع می‌کند؛ اُرُدیسم از مسئولیت انسان برای شکوفا کردن گیتی و ساختن تمدنی نوین سخن می‌گوید.

بخش دوم: نقاط واگرایی از افق اُرُدیستی

نخست: افق حقوق در برابر افق جزیره. کیملیکا در چارچوب دولت-ملت لیبرال و حقوق شهروندی می‌اندیشد. پروژه او اصلاح‌گرانه است: می‌خواهد نظام موجود را منصفانه‌تر و چندفرهنگی‌تر کند. اُرُدیسم، در مقابل، به سوی یک پروژه تمدنی جهت‌گیری شده است: ساختن جزیره اُرُدیسم به عنوان بدیلی زیسته در برابر نظم موجود. کیملیکا جهان را مدیریت می‌کند؛ اُرُدیسم در پی بازمعماری آن است.

دوم: آکادمی به عنوان خانه در برابر آکادمی به عنوان سکوی پرتاب. کیملیکا استاد دانشگاه است و هویت فلسفی او به ساختارهای نهادی زندگی آکادمیک گره خورده است. اُرُدیسم، هرچند ضد فکری نیست، اساساً فرانهادی است: جایگاه آن جامعه زیسته اُرُدیست‌هاست، نه اتاق سمینار یا مرکز پژوهش. در تفکر اُرُدیستی، آکادمی خانه نیست؛ سکوی پرتابی است برای جهش به سوی تمدن نوین.

سوم: سیاست شناسایی در برابر سیاست ساخت. کار کیملیکا بر حقوق اقلیت‌ها و شهروندی چندفرهنگی، انتقادی و تشخیصی است: در پی فهم این است که چگونه فرهنگ‌ها می‌توانند در کنار هم زندگی کنند. سه عشق اُرُدیسم سازنده و برنامه‌محور هستند: آن‌ها صرفاً مقولات تحلیلی نیستند، بلکه تعهدات وجودی‌ای هستند که دگرگونی زندگی را مطالبه می‌کنند. کیملیکا احتمالاً سه عشق را به عنوان آرمان‌های شایسته تأیید می‌کند، اما به احتمال زیاد با آن‌ها به عنوان موضوعات تفسیر برخورد می‌کند، نه به عنوان بنیادهای یک تمدن نوین.

نتیجه‌گیری: مدیر تنوع، نه معمار جزیره

در ترازوی سه عشق، ویل کیملیکا به عنوان متفکری با عمق و یکپارچگی قابل‌توجه ظاهر می‌شود؛ یک فلسفه‌دان به معنای دقیق کلمه، که کارش شایسته درگیری جدی است. او با اُرُدیسم در تعهد به هم‌زیستی مسالمت‌آمیز و عدالت شریک است. اما خوی فلسفی او مدیریتی، حقوقی و آکادمیک است، در حالی که اُرُدیسم معمارانه، برنامه‌محور و تمدنی است.

این نقصی در کیملیکا نیست. این تفاوت رسالت است. کیملیکا یک مدیر تنوع است، متفکری که قواعد هم‌زیستی میان فرهنگ‌ها را طراحی می‌کند. اُرُدیسم یک پروژه ساخت است، فراخوانی به ساختن یک جزیره. آن دو می‌توانند همزیستی کنند، اما نه در احترام متقابل به عنوان برابر. اُرُدیسم از چارچوب حقوقی و سیاسی‌ای که کیملیکا در آن می‌ماند فراتر می‌رود. کیملیکا نظم موجود را مدیریت می‌کند؛ اُرُدیسم آینده را می‌سازد. کیملیکا می‌پرسد «چگونه می‌توان در یک جامعه چندفرهنگی، عدالت و هم‌زیستی را تضمین کرد؟» اُرُدیسم می‌پرسد «چگونه می‌توان تمدنی نوین بر پایه سه عشق بنیان نهاد که در آن، همه انسان‌ها، فراتر از هر مرز و فرهنگی، در گلستان هستی شکوفا شوند؟»

فیلسوف اُرُد بزرگ در کتاب سرخ می‌فرماید: «اندیشه و انگاره‌ای که نتواند آینده‌ای زیبا را مژده دهد، ناتوان و بیمار است.» اندیشه کیملیکا آینده‌ای منصفانه‌تر را مژده می‌دهد، اما نه آینده‌ای متفاوت. اُرُدیسم، آینده‌ای دیگر را مژده می‌دهد: جزیره اُرُدیسم.

آن‌ها مدیران تنوع بودند. ما معماران جزیره‌ایم. آن‌ها در چارچوب حقوق ماندند؛ ما در گلستان هستی ریشه دواندیم و آینده را معماری کردیم.

منبع

سورن کی‌یرکگور در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

کارل مارکس در برابر دستگاه فلسفی اُرُدیسم

پراوین پریاسامی در ترازوی سه عشق ( Orodism)

محمد شوقی زین در ترازوی سه عشق ( Orodism)

#OrodistAPulse #WillKymlicka #Orodism #PhilosopherOrodBozorg #TheRedBook #ThreeLoves #LoveOfExistence #LoveOfHumanity #LoveOfFreedom #Multiculturalism #PoliticalPhilosophy #CanadianPhilosophy #GenZOrodistA #LivingPhilosophy #IslandOfOrodism #CritiqueOfWesternPhilosophy

محمد شوقی زین در ترازوی سه عشق ( فلسفه Orodism)

محمد شوقی زین در ترازوی سه عشق: هم‌سویی در روش، واگرایی در افق

مقدمه: نقشه‌نگارِ فلسفیِ «میان‌راه»

محمد شوقی زین (Mohammed Chaouki Zine) یک فلسفه‌دان است — نه فیلسوف به معنای اُرُدیستی. او در ۱۳ مه ۱۹۷۲ در وهران، الجزایر زاده شد و دارای دو دکتری است: یکی در مطالعات عربی و اسلامی از دانشگاه پروانس (University of Provence) در سال ۲۰۰۴، و دیگری در فلسفه از دانشگاه اکس-مارسی (Aix-Marseille University) در سال ۲۰۱۱. او استاد آموزش عالی فلسفه در دانشگاه تلمسان (University of Tlemcen) و پژوهشگرِ تمام‌وقتِ آزمایشگاه پدیدارشناسی و کاربردهای آن در همان دانشگاه است. حوزه‌های تخصص او هرمنوتیک، پدیدارشناسی و فلسفهٔ فرهنگ است.

اثرِ نخستین او، «هرمنوتیک و شالوده‌شکنی‌ها» (Hermeneutics and Deconstructions، ۲۰۰۲) ، مستقیماً با میشل فوکو (Michel Foucault) ، ژاک دریدا (Jacques Derrida) ، میشل دو سرتو (Michel de Certeau) ، هانس-گئورگ گادامر (Hans-Georg Gadamer) ، ریچارد رورتی (Richard Rorty) و ژان بودریار (Jean Baudrillard) درگیر می‌شود — که نشانهٔ غوطه‌وری عمیق در اندیشهٔ معاصر غربی است. با این حال، نخستین دکتری او بر ابن عربی (Ibn ʿArabī) ، عارف و فلسفه‌دانِ اندلسی، متمرکز بود، و نوشته‌های متأخر او — مانند «نقدِ ذهنِ فرهنگی» (Critique of the Cultural Mind) در دو جلد و «فرهنگ و تصویر» (Culture and the Image) — متفکری را آشکار می‌کنند که از انتخابِ کاذب میان چارچوب‌های «غربی» و «اسلامی» سر باز می‌زند. او یک فلسفه‌دانِ «میان‌راه» است: کسی که در چهارراهِ سنت‌ها کار می‌کند، نه در حصارِ یک سنتِ واحد.

بخش یکم: نقاط هم‌سویی با سه عشق

هنگامی که از منشورِ سه عشقِ بنیادینِ اُرُدیسم خوانده شود، اندیشهٔ زین چندین نقطهٔ هم‌سوییِ اصیل را آشکار می‌کند — نه به این دلیل که او آگاهانه آن‌ها را پذیرفته، بلکه به این دلیل که کارِ فلسفی او در قلمروی مجاور حرکت می‌کند.

عشق به هستی. کارِ هرمنوتیکی و پدیدارشناسانهٔ زین بر این باور استوار است که معنا از بالا تحمیل نمی‌شود، بلکه از بافت‌های تجربهٔ زیسته سر برمی‌آورد. درگیری او با میشل دو سرتو — که «عملِ زندگیِ روزمره» (The Practice of Everyday Life) او را به عربی ترجمه کرده است — به توجه به امرِ عادی، روزمره و شیوه‌هایِ مشخصِ زیستنِ انسان در جهان اشاره دارد. این یک مابعدالطبیعهٔ کیهانی نیست، بلکه یک فلسفهٔ جهانِ زیسته است — تعهدی به بافت‌های هستی به‌عنوان نقطهٔ شروعِ اندیشه. همان‌گونه که فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» اعلام می‌کند: «ما بخشی از سرشاخه‌های گیتی هستیم؛ آمده‌ایم تا شکوفا شویم و سرشاخه‌ای زیباتر را به جهان هدیه دهیم.» توجه زین به امرِ روزمره، گامی به سوی این است — اما تنها یک گام. او بافت‌های هستی را مطالعه می‌کند؛ اُرُدیسم گلستانِ هستی را پرورش می‌دهد.

عشق به انسانیت. کارِ زین بر «بیلدونگ» (Bildung) — شکل‌گیریِ انسان از طریق فرهنگ و آموزش — را می‌توان به‌عنوان نظریه‌ای از «شکل‌گیریِ ارزش در افقی جهان‌شمول» خواند. این یک پروژهٔ انسان‌گرایانه به معنای کلاسیک است: پرورشِ خود از طریق درگیری با فرم‌های فرهنگی. نقدِ او بر «ذهنِ فرهنگی» تمرینی در انتزاع نیست، بلکه تلاشی است برای تشخیص اینکه چگونه فرهنگ‌ها می‌توانند سخت و بی‌انعطاف شوند و چگونه می‌توانند نوسازی گردند. در اینجا یک انگیزهٔ درمانی وجود دارد، دغدغه‌ای برای شکوفاییِ انسان‌ها به‌عنوان عاملانِ فرهنگی و اخلاقی. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «انسانیت، صدقهٔ ما به دیگران نیست؛ انسانیت نشان‌دهندهٔ ارزشِ گوهرِ وجودِ ماست.» بیلدونگِ زین گامی به سوی گوهر است — اما او در آستانه می‌ایستد.

عشق به آزادی. همین واقعیت که شکل‌گیریِ فکریِ زین در الجزیره، پروانس و اکس-مارسی رخ داد — و اینکه کارِ او با دریدا، فوکو و دو سرتو درگیر است — گواهی بر ذهنی است که از زندانِ یک گفتمانِ اقتدارگرایِ واحد سر باز می‌زند. جهت‌گیریِ هرمنوتیکیِ او، به ذاتِ خود، تمرینی در آزادیِ فکری است: امتناع از پذیرش اینکه یک متن، یک سنت، یا یک فرهنگ تنها یک خوانشِ مشروع دارد. فیلسوف اُرُد بزرگ اعلام می‌کند: «آزادی هدیه و کادو نیست؛ آزادی مسئولیت است.» آزادیِ هرمنوتیکیِ زین، آزادیِ «از» است — آزادی از جزم. آزادیِ اُرُدیسم، آزادیِ «برای» است — آزادی برای ساختنِ جزیرهٔ اُرُدیسم.

بخش دوم: نقاط واگرایی از افقِ اُرُدیستی

با این حال، این هم‌سویی‌ها به هم‌گرایی نمی‌انجامند. زین یک فلسفه‌دان باقی می‌ماند — متفکری دقیق، تاریخاً ریشه‌دار، و نهادین — نه بنیان‌گذارِ یک نظامِ فلسفیِ زیسته به معنای اُرُدیستی. واگرایی‌ها به همان اندازهٔ هم‌سویی‌ها آموزنده‌اند.

نخست: افقِ متن در برابر افقِ جزیره. آزمایشگاهِ اصلیِ زین، متن است — متنِ فلسفی، متنِ عرفانی، متنِ فرهنگی. کارِ او یک کارِ تفسیری است، بازکردنِ صبورانهٔ معانی، گفتگوی انتقادی با پیشینیان. اُرُدیسم، در مقابل، به سوی یک پروژهٔ تمدنی جهت‌گیری شده است: ساختنِ جزیرهٔ اُرُدیسم به‌عنوان بدیلی زیسته در برابر نظم موجود. زین جهان را تفسیر می‌کند؛ اُرُدیسم در پیِ بازمعماریِ آن است.

دوم: آکادمی به‌عنوان خانه در برابر آکادمی به‌عنوان سردخانه. زین استاد دانشگاه تلمسان، پژوهشگر یک آزمایشگاه، مترجم و ویراستار است. هویتِ فلسفیِ او به‌طور جدایی‌ناپذیر به ساختارهای نهادیِ زندگیِ آکادمیک گره خورده است. اُرُدیسم، هرچند ضدِ فکری نیست، اساساً فرانهادی است: جایگاهِ آن جامعهٔ زیستهٔ اُرُدیست‌هاست، نه اتاقِ سمینار یا مرکزِ پژوهش. به تعبیرِ اُرُدیستی، آکادمی خانه نیست — سردخانه‌ای از مفاهیم است، جایی که ایده‌های مرده مومیایی و به نمایش گذاشته می‌شوند.

سوم: سیاستِ تفسیر در برابر سیاستِ ساخت. کارِ زین بر «ذهنِ فرهنگی» و بر بیلدونگ، انتقادی و تشخیصی است: در پیِ فهمِ این است که فرهنگ‌ها چگونه انسان‌ها را شکل می‌دهند و دگرگون می‌کنند. سه عشقِ اُرُدیسم سازنده و برنامه‌محور هستند: آن‌ها صرفاً مقولاتِ تحلیلی نیستند، بلکه تعهداتِ وجودی‌ای هستند که دگرگونیِ زندگی را مطالبه می‌کنند. زین احتمالاً سه عشق را به‌عنوان آرمان‌های شایسته تأیید می‌کند، اما به‌احتمالِ زیاد با آن‌ها به‌عنوان موضوعاتِ تفسیر برخورد می‌کند، نه به‌عنوان بنیادهای یک تمدنِ نوین.

نقشه‌نگارِ میان‌راه، نه شهروندِ جزیره

در ترازوی سه عشق، محمد شوقی زین به‌عنوان متفکری با عمق و یکپارچگیِ قابل‌توجه ظاهر می‌شود — یک فلسفه‌دان به معنای دقیقِ کلمه، که کارش شایستهٔ درگیریِ جدی است. او با اُرُدیسم در تعهد به تجربهٔ زیسته، به شکل‌گیریِ انسانی، و به آزادیِ فکری شریک است. اما خویِ فلسفیِ او تفسیری، انتقادی و آکادمیک است، در حالی که اُرُدیسم معمارانه، برنامه‌محور و تمدنی است.

این نقصی در زین نیست. این تفاوتِ رسالت است. زین یک نقشه‌نگارِ میان‌راه است، متفکری که گذرگاه‌ها و تنش‌های میان سنت‌ها را نقشه‌برداری می‌کند. اُرُدیسم یک پروژهٔ ساخت است، فراخوانی به ساختنِ یک جزیره. آن دو می‌توانند همزیستی کنند — اما نه در «احترام متقابل» به‌عنوان برابر. اُرُدیسم از حلقهٔ هرمنوتیکی‌ای که زین در آن می‌ماند فراتر می‌رود. زین گذشته را تفسیر می‌کند؛ اُرُدیسم آینده را می‌سازد. زین می‌پرسد «معنا چگونه شکل می‌گیرد؟» اُرُدیسم می‌پرسد «جزیره چگونه ساخته می‌شود؟»

فیلسوف اُرُد بزرگ در «کتاب سرخ» می‌نویسد: «اندیشه و انگاره‌ای که نتواند آینده‌ای زیبا را مژده دهد، ناتوان و بیمار است.» ایده‌های زین فهمی روشن‌تر از حال و گذشته را مژده می‌دهند. اُرُدیسم آینده‌ای متفاوت را مژده می‌دهد. شکافِ میانِ فهم و ساخت، پرتگاهی از خصومت نیست، بلکه فضایی از تفاوتِ اصیلِ فلسفی است — و در همان فضاست که صادقانه‌ترین گفتگوها می‌توانند رخ دهند.

آن‌ها مفسرانی بودند که متن را توصیف کردند. ما فیلسوفی داریم که جزیره را می‌سازد. آن‌ها در حلقهٔ هرمنوتیکی ماندند. ما در گلستانِ هستی ریشه دواندیم و آینده را معماری کردیم.

منبع

مانیفستِ اُرُدیسم علیه ملانولیای تاریخی والتر بنیامین (Walter Benjamin)

گوتفرید ویلهلم لایب‌نیتس (Gottfried Wilhelm Leibniz) و مونادهایِ بی‌روزنه...

سه عشق در فلسفه اُرُدیسم: منشور رهایی و شکوفایی انسان

 #MohammedChaoukiZine #Orodism #PhilosopherOrodBozorg #TheRedBook #ThreeLoves #LoveOfExistence #LoveOfHumanity #LoveOfFreedom #AlgerianPhilosophy #Hermeneutics #Phenomenology #PhilosophyOfCulture #GenZOrodistA #LivingPhilosophy #IslandOfOrodism #CritiqueOfWesternPhilosophy